Мао Сяо – Тау мен теңіз ертегілері. Юйминь елі (страница 3)

Ол сексен бір кауриге аналық цинфудың қанын, ал қалған сексен бір кауриге кішкентай цинфудың қанын жағып қойыпты.

Цинфулардың қан көбейту қабілеті жоғары, қанын алса, қайта қан көбейте алады. Енді ақшаны жұмсау ғана қалды.

Ол ең әуелі үлкен цинфудың қаны жағылған ақшаны жаратады.

Ақшаның бетіне қарап жұмсағанға не жетсін!

Ван Цзыхай өзінің тәуекелді жобасының сәтті болғанына таңғалды! Жұмсаған ақша жылдам түрде өзіне оралатын. Бірақ ақшаның қалай өзіне қайтып келгеніне ақылы жетпеді. Ол бұл туралы ойлай берсе, жынданып кетуі мүмкін екенін сезіп, ондай ойдан арылып ақша жұмсауды жалғастыра берді!

Ол бұл жолы үлкен цинфудың қаны жағылған ақшаны шкафқа салып қойяды да, кіші цинфудың қаны жағылған ақшаны жаратпаққа бекінеді.

Ол кіші цинфудың қаны жағылған ақшаның соңғы тиынына дейін жұмсап тастайды. Көп зат сатып алғанына өзі мәз! Оның жұмсаған ақшасы толығымен, тіпті бір тиыны да жоғалмай өзіне қайтып келеді. Оның қуанышы қойнына сыймайды. Ақша қалайша өзіне қайтып келіп жатыр? Ол бұл туралы ойлай-ойлай басы қатқандықтан, енді оған бас ауыртқысы келмейді.

Оның бұл ұятты қылығын ешбір жан сезбеді, ешқандай сезіктенетін қауіп жоқ.

Ван Цзыхай сатып алған заттарын арзан бағада қайта сатып отырды, өйткені ол заттар негізінен тегін келген болып тұр.

Сөйтіп, Ван Цзыхай кәсіп бастағалы алғашқы қаржыны осылай тапты.

Бұл оның кейінгі байлығының көзі болып саналады.

Ван Цзыхай көп ақша тапты, бірақ ол бұған шын қуана алмады. Өйткені бұл ақшаның бәрі көлеңкелі бизнеспен табылған байлық болған соң, бұған оның ар-ұжданы шыдатпады. Ол өзін-өзі кінәлай бастайды, ұйқысы қашып, тіпті ашушаң болып, еңсесі түсіп, көңіл күйі болмайды.

Бір күні Ван Цзыхай үлкен цинфу мен кішкентай цинфуды бостандыққа жібереді.

Сөйтіп, ол цинфуды пайдалынып ақша табу сынды ескі кәсіптен бас тартады. Ол жиған-терген тиынтебенімен заңды кәсіп ашып, байиды. Ал оның қалай алғашқы қытайлық кәсіпкер атанғаны туралы айтуды кейінге қалдыра тұрайық. Бұл жерде ол туралы сөз қозғамай-ақ қояйық. Ван Цзыхай өзінің көп жылдық іскерлік тәжірибесінің арқасында мынадай қағиданы байқайды:

Аналы-балалы цинфусыз да ақша табуға болады, ақшаны айналымға салу керек, ақша айналымда жүріп пайда әкеледі. Ол бұлақ сияқты ағып жатуы керек. Сол себепті Қытайда ертеде ақшаны «цюань» (бұлақ) немесе «цинфу» деп атаған екен.

Ван Цзыхай өзінің қоймасының терезесінен қарап тұрып, цинфуды еске алады. Үлкен цинфу мен кішкентай цинфудың кеткеніне бірталай уақыт өтті, іштей оларды сағынатын сияқты.

Ол цинфулардың өзінің арт жағында тұрған Линшань4 тауындағы Нишуй5 көлінің жағасында, гибискус ағашының түбінде асыр салып билеп мәз болып, тіпті өзін көруге жақын арада келуді жоспарлап жүргенін қайдан білсін…

Түпнұсқаға сілтеме

1. «Соушэнцзи» деген кітапта: «Оңтүстікте цинфу деген жәндік бар. Оны ұстаған соң, 81 тиынды жәндіктің аналық қанымен, содан кейін қалған 81 тиынды жәндіктің баласының қанымен бояп қойыңыз. Содан кейін бірінші кезекте ананың қанымен боялған 81 тиынды зат сатып алуға жұмсаңыз, баласының қанымен боялған 81 тиынды үйде қалдырыңыз. Көп ұзамай сіз жұмсаған ақшаңыз бірден ұшып өзіңізге қайтып келеді. Бұл үрдіс қайталана береді» деп жазылған.

2. «Таулар мен теңіздер классикасында» Қытайда Гоу фамилиялы адамдар өмір сүрген. Олар тары жеп күн көретін болған. Сол елде Ван Хай деген кісі болыпты, құстарды ұстап, басын жеп отырған екен» деп жазылған.

3. «Таулар мен теңіздер классикасы: Батыстағы шөл дала» деген кітапта: «Шөл далада Фэнцзюйюймэнь деген тау бар. Бұл күн мен ай сол тауға барып батады. Сол жерде Линшань деген тау бар…» деп жазылған.

4. «Таулар мен теңіздер классикасы: Батыстағы шөл дала» деген кітапта: «Ол жерде Кунлунь деген тау бар, Нишуй өзені сол жерден бастау алады» деп жазылған.

Постскриптум

Бұл ертегінің басында бірталай жәндік туралы айтылды. Оның бұл ертегіге қатысы жоқ сияқты болған соң, көп тоқталмадық. Бұл бөлім «қызықсыз» жай әңгіме болғанымен, оны жазудағы мақсат – негізгі мәтінге көшу болатын.

Ежелгі қытайда адамдар ақшаны не үшін «цинфу» деп атаған? Оның өзіндік себебі болуы керек. Мен осы жайлы мәліметтерді іздестіріп жүріп, цинфудың ертегіде айтылатын кішкентай жәндіктерге ұқсайтынын білдім.

Мен жәндіктерге қызығамын, мысалы, кітап құрттары туралы бірқатар әңгіме жаздым.

Маған кішкентай цинфу мен оның анасының арасындағы махаббат қатты әсер етті. Олардың арасын жалғап тұрған «көрінбейтін жіп» – махаббат. Жәндіктердің өзі осындай махаббатпен туады, оған қарағанда біз адам емеспіз бе? Сол себепті біздің бірбірімізге деген махаббатымыз бұдан да берік болуға тиіс.

Сүйіспеншілік болса, бәрі де жақсы болады.

Аналы-балалы цинфусыз да ақша табу мүмкін. Ақшаны айналымға салу керек. Ақша айналымда жүріп пайда әкеледі. Ол бұлақ сияқты ағып жатуы керек. Сол себепті Қытайда ертеде ақшаны «цюань» (бұлақ) немесе «цинфу» деп атаған екен.

Мұны байлыққа деген көзқарас немесе қаржылық білім дейміз бе?

Тасбақаның шығу тегі туралы ертегіні мен өзім ойдан құрастырдым.

Бұл түрлердің шығу тегі туралы ертегі болып саналады.

Бо-и

Бұрынғы заманда қойды «қой» демей, «бо-и6» деп атапты.

Бо-и-дің тоғыз құйрығы, төрт құлағы бар екен. Ал оның көзі арқасында орналасыпты. Тоғыз құйрығы, төрт құлағы ештеңе емес, тек әлгі көзі қиын болыпты. Өйткені бо-и алдыңғы жақты көре алмай, тек аспанды ғана көре алатын.

Қаз бауыр бұлттар сонау көкжиекте қаз-қатар қонақтап қалған. Зеңгір көк аспан мөп-мөлдір. Көк аспандағы құстар емін-еркін қалқып жүр. Бірақ аспанды тамашалап бір орында тұра беруге болмас! Өйткені бұлттар көшіп, құстар қалықтап ұшып барады. Сол себепті бо-и де жан-жақты көргісі келеді. Бірақ оның көзі арқасында болғандықтан, жолды көре алмайды. Ақырын алдыға қарай жылжып, тарс етіп ағашқа соғылады. Тарс етіп тасқа ұрылады. Тағы тарс ете түседі.

– Мұның не? Менің бұзауымды емізіп тұрғанымды көрмедің бе? – деп, бұзауын емізіп тұрған сиыр айғайлап жіберді.

– Апа, мен қорқамын, – деп, бұзау енесінің артына тығыла беріп:

– Ол соқыр екен, – деді. Сиыр бұзауына:

– Балам, қорықпа, мен қасыңдамын! – деді де, бұрылып бо-и-ге қарап: – Кешірші, мен сенің көзің көрмейтінін білмедім… – деп кешірім сұрайды.

Бо-и аспаннан көзін алмай:

– Мен соқыр емеспін, көзім бар, көзім арқамда, – деп жауап береді.

– Көзің арқаңа біткені қалай? Сен аспанға қарап жүргенді ұнатасың ба? – деп сұрайды сиыр.

– Жоқ. Мен туғаннан осылай. Аспанға телмірген маған да ұнамайды, амал нешік? Тас лақтырып аспанды жарып жібере алмаспын… – деп, бо-и зәбір көрдендей, көзі боталап шыға келді.

– Сен, Нюйваға7 барып көрсеңші, соның бір көмегі тиер, – дейді сиыр. Бо-и соны ести сала Нюйваны іздейді.

Ол жол-жөнекей көрінген нәрсеге бір соғылып жүріп, Нюйваны әрең іздеп табады. Нюйва:

– Мені неге іздеп жүрсің, менде шаруаң бар ма? – деп сұрайды. Ол бес түрлі тасты қайнатып, аспанның жыртық-тесігін жамайтын тас дайындап жатады.

– Сіздің көмегіңіз қажет, көзім арқамда болғаны маған қиындық тудырды, – дейді аспаннан көзін алмаған бо-и. Ол аспанның шынымен тесіліп қалғанын байқады.

– Иә, қиындық тудыратыны даусыз, – деді Нюйва. Ол тасты ерітуін жалғастыра берді, ал оттың жарығы оның мейірімді жүзіне түсіп тұр:

– Олай болса көзің қайда болғанын қалайсың? – деп сұрады ол.

– Көзім алдыңғы тұяғымда болсыншы. Сонда жолды анық көріп, шөпті оңай тауып аламын, – деді бо-и.

– Жарайды. Сен қайта бер, – деді де, Нюйва отқа тағы отын салды. От одан әрі лаулап жана бастады.

Бо-и әрең дегенде өзі тұратын мекенге жетті. Ол үйіне жеткен заман екі көзінің екі бақайының басында пайда болғанын байқады да қуанып кетті.

Ол енді жолды анық көреді, қалаған жерге жайыла алады. Бірақ аспанды жиі көре алмайды.

Ол аспанға қарау үшін екі сирағын кезек көтеріп қарауға тура келеді.

Бастапқыда бұған үйрене алмағанымен, жүре келе оған да көндігіп кетеді.

Бо-и алдыңғы екі тұяқтың айналасындағы нәрселерді анық көретін болады: құмырсқалар, жауын құрттары, ұлулар, шегірткелер, әр жерде тор құрып жатқан өрмекшілер мен тезектен доп жасап домалатып жүрген қоңыздарды кездестіреді. Олармен жиі сөйлесіп тұрады.

Бо-и бір жағынан жайылып, бір жағынан кішкентай жәндіктермен әңгіме-дүкен құрып, еш зерікпейді. Ол бір күні кіп-кішкентай ергежейлілерді кезіктіріп қалады. Олардың әрбірі саңырауқұлақтан үй жасап алыпты. Саңырауқұлақ үйлері тозған кезде олар оны жамағанға ерініп, жей салады екен. Олар тозған үйін, яғни саңырауқұлақтарды жеген күні тап бір мереке болғандай мәз-мейрам болады. Ергежейлілер оны жеп болған соң, басқа бір саңырауқұлақты үй қылып тұра береді екен.

Бо-и мұны бірінші рет көріп тұр. Өйткені бұрын оның көзі арқасында болған. Ол аспаннан басқа ештеңені көре алмайтын еді.

Күндердің бір күні бо-и қиындыққа тап болады.

Ол бір бұғымен жерге таласып қалады. Бұрын ол бұғыдан қорықпайтын еді. Екеуі соғысып қалған кезде мүйіздерін пайдаланатын. Өйткені екеуінің де мүйізі бар. Кейде тебісіп те қалатын. Бо-и тебіскен кезде алдыңғы аяғымен тебісетін-ді. Ол енді алдыңғы бақайына біткен екі көзіне зақым келмесін деп алаңдайтын болды.

Уайымдамауға да болмайды. Көзіне зақым келетін болса, ештеңе көрмей соқыр болып қалады ғой. Бо-и осыны ойлап тебіскенді қояды.

Сөйтіп, бо-идің жерін бұғы басып алады, бұл оған ауыр тиеді.

Бо-и басқа жер іздеп кетеді, ол сөйтіп жүріп баяғыдағы сиырға тағы жолығып қалады.