Кир Булычев – Выкраданне чарадзея (страница 12)

Падумаць толькі, якая цемра! Опелс намацаў выключальнік. Пад самаю столлю загарэлася цьмяная лямпачка. Зрабілася крыху святлей.

Мерны шум за акном узмацніўся. Та-ак, нехта пэўна спозніцца да пачатку. У такі дождж не так проста злавіць таксі. Затое прадбачлівыя заўсёды прыходзяць першыя. Ён падняў з падлогі ліст ватману і павесіў яго на цвік.

Заклаўшы рукі за спіну, утаропіўся ў табліцу, то набліжаючы да яе выцвілыя стальныя вочы, то адкідаючы галаву назад. Вывучаў склад удзельнікаў. Жараб'ёўка мінула, усё вядома. Хоць не, дазвольце, адна графа пустуе. Самая першая, верхняя графа. Азызлы твар яго скрывіўся. Ох, ужо гэтыя штучкі! Відаць, нехта захварэў, і замяніць няма кім.

Няпэўнасць азадачвала. Не таму, што ў ёй хаваецца пагроза, не. Проста ён не любіў падводных рыфаў. Заўсёды і ва ўсім аддаваў перавагу дакладнасці.

Па жэрабю яму дастаўся апошні, шаснаццаты нумар. Гэта значыць — сёння ён вольны ці... ці давядзецца гуляць з невядомым. Як вам гэта падабаецца — гуляць з невядомым! Хутчэй за ўсё трапіцца які-небудзь майстрык. Каэфіцыент турніру і так ужо дастаткова высокі — на замену можна запрашаць любога. Пэўна, хто-небудзь з маладых, неаступененых... Што яны разумеюць у шахматах! Ужо ў дэбюце распачынаюць галаваломныя ўскладненні, а пасля ахвяруюць па сем фігур запар. Рамантыкі!

Аднак кампанія падабралася выдатная. Ёсць над чым падумаць. Для першага месца, пэўна, спатрэбіцца «плюс сем», гэта значыць на сем перамог болей, чым паражэнняў. Ну-с, а для пятага месца? Яно таксама дае права на выхад у фінал. Ён сцяў вусны. Хопіць і плюс чатырох.

А гэта — чатыры перамогі і адзінаццаць нічыіх. Аптымальны варыянт. І цалкам здзяйсняльны.

Ці вядома вам турнірная мудрасць? Тут ёсць жалезнае правіла: «Бі слабых — і рабі нічые з моцнымі». У сустрэчы роўных па сіле нічыйны канец прадыктаваны самой пазіцыяй. Калі пазіцыя аднолькавая, не будзеце ж вы шукаць шэсцьдзесят пятую клетку на дошцы! Федэрацыя вам гэтага не даруе... Ён усміхнуўся: што з таго, калі палавінак супроць яго прозвішча заўсёды болей, чым адзінак? Дзве палавінкі — тая самая адзінка. Затое іх уладальнік надзейны, як скала, заўжды ў форме. Пасылайце Опелса хоць на які турнір — федэрацыю не падвядзе! Вось як. Нічыя — гэта перадых перад наступнай партыяй, нічыя чорнымі — гэта выйгрыш колеру, нічыя — гэта рух да запаветнай пяцёркі.

Такім чынам, пяцёрка гросаў. І ўсе розныя. Але толькі адзін з іх страшэнна небяспечны. Не каб агледзецца, пасталець, спусціць пару — гэта ж у яго ўзросце! У кожнай партыі імкнецца паставіць помнік шахматнаму майстэрству... не згуляў яшчэ, бачыце, сваёй вечназялёнай. Можа, таму і не спрацоўвае супроць яго сакрэтная зброя — картатэка. Доўгія гады яна збіралася: па драбіначках ды пыліначках, а што ў ёй — не павінен ведаць ніводзін чалавек на свеце.

А вось гэты — хітры ліс. Перамогу па міліграмах збірае. І дыпламат, ох дыпламат! Скажа так, а згуляе гэтак! Паглядзіць туды, а паходзіць сюды. І Рыкшыс тут, сябрук! Выдатна, калі на цяжкім турніры ў цябе ёсць сапраўдны сябра. На гэты раз мір на дваццатым ходзе — як дамовіліся! — і адзін радок у газеце: «Гросмайстарская нічыя». Дурню — дакор, а разумнаму — пахвала.

Што ў нас, скажыце, калі ласка, з плюсамі. Так... Вось той майстар, напрыклад. Гарачая кроў, шукальнік прыгод. Неяк сказаў з надзвычай разумным выглядам:

«Сутнасць шахмат, кажа, гэта барацьба, творчасць, рызыка. Імем багіні Каісы некалі назавуць ураган». Ну і ну! Я лічу хады далей за вас, паважаны філосаф! І што вы мне са сваёй Каісай?

Пагоня за ачкамі, бясконцая чарада партый. Колькі іх было ў яго жыцці. Асобныя турніры неяк змяшаліся ў памяці. І цяпер вось яшчэ адзін — новы... ці ўсё той самы стары, бясконцы? Заклала вушы... Гросмайстар разявіў рот і зрабіў некалькі глытальных рухаў, як пры прызямленні самалёта. Цішыня вакол, быццам адпампавалі паветра. Што ж, дагэтуль нікога няма? Сабачае надвор'е... Вунь як свішча вецер.

За спіною шчоўкнула пстрычка, быццам удар зубца. Опелс здрыгануўся. Грукнулі дзверы? Азірнуўся — каля ўвахода стаяў чалавек. Аднолькавага з ім росту, толькі шмат маладзейшы і хударлявейшы. Нейкае імгненне яны глядзелі адзін аднаму ў вочы.

«Твар быццам бы знаёмы, — падумаў Опелс. — Дзе я мог яго бачыць?.. Але як дзіўна адзеты...»

У чорнай камізэльцы з белым жабо і карункавымі манжэтамі, у цёмна-вішнёвых вельветавых штанах, чорных туфлях, перацягнутых спражкамі, незнаёмы здаваўся персанажам з якой-небудзь старой камедыі. Чырвоныя шчокі, нос з гарбінкаю, вусы, бародка кліночкам. На галаве незразумелы блін — берэт, ці што...

«Я яго не ведаю... Ці ўсё ж такі бачыў дзесьці?..»

Гросмайстар ускінуў галаву, выцягнуў з нагруднай кішэні рагавыя акуляры і прыладзіў іх на сваім крывым носе.

— Чым магу дапамагчы, мой юны сябра? — спытаўся Опелс. У хрыплаватым голасе гучаў сарказм.

Незнаёмы глядзеў паўз яго, туды, дзе на сцяне шарэнгаю віселі дванаццаць вялікафарматных партрэтаў; ён павольна слізгануў позіркам па фотаздымках.

Якога колеру яго вочы?

— Гэта чэмпіёны свету па шахматах, малады чалавек, — усміхнуўся Опелс. — Вы, здаецца, памыліліся дзвярамі.

Незнаёмы маўчаў. Чуваць было, як за акном бушуе вецер.

Ну і надвор'е! Ён паглядзеў на дзіўны абутак у госця... Нешта тут не тое. Але што?..

Ён зняў акуляры і назваўся:

— Гросмайстар Опелс. З кім, дазвольце, маю гонар?

— Лопес.

Скрыпучы голас. Здавалася, адчынілі старыя дзверы. Бач ты! Лопес?

— Ці не паўторыце вы сваё імя? — папрасіў госць.

— Гросмайстар Аляксандр Опелс, — зласліва паморшчыўся гаспадар. Ён не любіў паўтарацца.

— Я не памыліўся? — недаверліва сказаў незнаёмы. — Вы сапраўды рыцар?

Опелс паглядзеў на яго са здзіўленнем.

— Хм-м. Я рыцар шахматнай гульні. Чулі пра такую? Капабланка, Бацвіннік, Фішэр... І я не з апошніх. Гросмайстар — гэта значыць «вялікі майстар».

— Вялікі маэстра, — паправіў госць.

— Не пярэчу, — згадзіўся Опелс. — А вы... вы гуляеце ў шахматы? — Гросмайстар зняважліва зірнуў на гадзіннік. «Загаварыўся я з ім».

Вусны ў прышэльца выцягнуліся ў злосную струнку, вочы бліснулі.

— Гуляю?! — крыкнуў ён фальцэтам. — Я маэстра Аляхандра Лопес! — і ціха дадаў: — Які сёння год?

«Божа мой, ды ён вар'ят! Разнясе яшчэ ўвесь клуб...»

— Выдатна, — прамармытаў Лопес. — Я прыбыў на турнір, які пачынаецца праз адзінаццаць хвілін пасля захаду сонца.

«Што? Дык ты і ёсць мой першы праціўнік? Ну што ж. Няблага было б раскалашмаціць слабачка з разбегу. Майстры цяпер плодзяцца, як грыбы пасля дажджу. І ўсё чарвівыя... Здаецца, у першым турніры ў нас плюс адзін».

— Прыемна чуць, — Опелс зноў перайшоў на ветліва-з'едлівы тон. — Гатовы пазмагацца з вамі ў кожным дэбюце. Да хуткай сустрэчы, шаноўны.

І, паважна кіўнуўшы, пайшоў у далёкія пакоі. Турнір не выклікаў асаблівай цікавасці, гледачоў сабралася няшмат. Адгароджаныя вяроўкаю, стаялі столікі ўдзельнікаў. Суддзя хадзіў паміж столікамі, папраўляў фігуры, прыціскаў да вуха шахматныя гадзіннікі.

Опелс заняў сваё месца, спіною да астатніх. На сцяне вісела эмблема з дэвізам Міжнароднай шахматнай феэрацыі — «Мы адна сям'я». «Усе з аднаго поля ягады», — па-свойму пераклаў ён і цяжка ўздыхнуў. Справа да століка была прымацавана таблічка з яго прозвішчам. Другой таблічкі — з прозвішчам праціўніка — не было.

«Не паспелі напісаць, — падумаў ён. — Дзе ж гэты блазнюк?»

Ён пасунуў да сябе блакнот для запісаў партый. Белыя — Лопес, чорныя — Опелс. Зірнуў на суддзю — пара! — і сам пусціў гадзіннік праціўніка.

Ён адчуваў сябе выдатна. Іначай і быць не магло. Маладыя майстры не вытрымлівалі яго жалезабетоннага стылю, мудрай пазіцыйнай гульні. Ніякіх феерверкаў! Ніякіх памылак! Памылкі, як авечкі, ходзяць статкам, адна цягне за сабою другую. Варта адной фігуры стаць не на месца — і партыя хістаецца на гліняных нагах. Вось і ўся навука! Што вы сказалі? Ах, вы творчы шахматыст? Выдатна, выдатна. А я вось вазьму дый складу на палічку слабасці вашай пазіцыі — у творчых шахматыстаў яны, ведаеце, непазбежныя — і буду мець абед з вашага, пардон, натхнення.

Опелс падняў галаву і ўбачыў праціўніка. Задумаўся, не пачуў, як той падышоў. Лопес, сеўшы за дошку, не зняў з галавы берэта. Урэшце. гэта пытанне выхавання, а не шахмат. Падабаецца прайграваць у берэце — калі ласка!

Паглядзіце, што ён робіць! Памацаў адну за адною ўсе фігуры, з лёгкаю ўсмешкаю дакрануўся да караля і ферзя, дапытліва паглядзеў на гадзіннік і толькі тады сунуў на два полі каралеўскую пешку. А хто, прабачце, націсне на кнопку гадзінніка?

— Пара, пара!.. — нагадаў Опелс.

Лопес на імгненне задумаўся, потым яго тонкія пальцы дакрануліся да гадзінніка і плаўна паціснулі металічную кнопку.

Што ж адказаць гэтаму нахабніку, які, здаецца, дамагаецца адкрытай камбінацыйнай гульні? Былі часы, калі і мы рухалі каралеўскую. Хто сказаў, што Опелс баіцца рызыкаваць? Пры першай магчымасці мы гатовыя аддаць свайго каня, каб праз ход-другі забраць вашага і яшчэ якую-небудзь пешачку. І дастаткова. Камбінацыя ў характары вялікага Капабланкі! Ён прадказаў шахматам нічыйную смерць, але яны яшчэ жывыя, таму што свет поўны рамантыкаў — ёсць каго абгульваць.

Не-не, мы не лунаем у нябёсах. Інтуітыўныя ахвяры не для нас. Наш сябар навязвае гульню адкрытую?

Ну-ну, не выйдзе! Апусцім забрала. Ау, Лопес, вы мяне бачыце?