18+
реклама
18+
Бургер менюБургер меню

Ибратжон Алиев – Все науки. №11, 2023. Международный научный журнал (страница 7)

18

Анжуман микёсидаги тадбирларда катнашган хорижлик мутахассислар мухокамага куйилган масалаларга катта кизикиш билдирдилар. «Узбекипаксаноат» Иттифоки билан хамкорлик килаётган йирик хорижлик сармоядорлар уч минг йиллик тарихий тажрибага эга булган Узбекистон ипакчилигининг салохияти билан батафсил танишиб чикдилар. Бизда ишлаб чикарилаётган ипак махсулотларининг кейинги оммавийлаштирилиши, соха экспорт салохиятининг намойиши, дизайнер компаниялари билан хамкорликни урнатиш масалалари мухокама килинди.

Анжуманнинг тадбирларга бой дастури ипак куйлакларининг миллий намуналарини намойиш килиниши ва концерт дастури якунлади.

2-жадвал

Ўзбекистон Республикасида пахта ишлаб чиқаришнинг иқтисодий кўрсаткичлари

Жадвал муаллиф томонидан Узабекистон Республикаси давлат статистикаси қўмитасининг маълумотлари асосида тузилган.

2-жадвалда Ўзбекистон Республикасида 2017—2020 йилларда пахта ишлаб чиқариш ва уни қайта ишлашни иқтисодий кўрсаткичлари таҳлил этилган. Пахта экин майдони 88.4%га, жами пахта экин майдонининг фоиздаги ҳисоби 90.4фоизни ташкил этган. Пахта ишлаб чиқариш хажми 107.3%ни, пахта ҳосилдорлиги 121.5%ни, пахта толасининг хажми 107.3%ни, пахта чигит миқдори 107.3%ни, рафинация қилинган ўсимлик ёғи ҳам 107.3%га, широт ва шелуха ҳам 107.3%га, совун ва табиий йўқотишлар ҳам 107.3%ни ташкил этган.

АДАБИЁЛАР РЎЙХАТИ

1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини чуқур қайта ишлаш ва озиқ-овқат саноатини янада ривожлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғриси”да 29.07.2019 йил ПҚ-4406 сонли қарори.

2. Додобоев Ю. Т. ва бошқалар. Бозор иқтисодиёти асослари. Тошкент 1997 йил.

3. Додобоев Ю. Т. ва бошқалар. Инновацион менежмент. Тошкент 2022 йил.

4. Ўзбекистон қишлоқ хўжалик 2014—2017 йиллар статистик тўплами. Тошкент 2018 йил.

АГРОСАНОАТ КЛАСТЕРЛАР ХУЖАЛИКЛАРИДАГИ ТАШКИЛИЙ ФАОЛИЯТНИНГ МОХИЯТИ

УДК 005

Тожиев Рустамжон Расулжонович

Техника фанлар доктори, профессор, Халқаро озиқ-овқат хафсизлиги технологиялар институти ректори

Аннотация. Агросаноат кластери фермер хужаликларини ижтимоий-иктисодий тизимга киритишимиз мумкин. Уларнинг баркарорлик хусусияти камрок даражада ва шу боис уларни нафакат урнатиш, балки хар доим куллаб-кувватлаш, яъни уларнинг тухтовсиз фаолият курсатишини таъминлаш даркор.

Калит сўзлар: менежер, «Ёшлар саноат зоналари», кластер, «Темир дафтар», «Аёллар дафтари», «Ёшлар дафтари», коммуникация, ишлаб чикариш функцияси, мехнат таксимоти ва кооперацияси, узумчилик

Аннотация. Мы можем включить в социально-экономическую систему агропромышленные кластерные хозяйства. Их устойчивость невысока, в связи с чем необходимо их регулярно устанавливать, но и всегда поддерживать, то есть обеспечивать их непрерывную работу.

Ключевые слова: менеджер, «Молодежные промзоны», кластер, «Железная тетрадь», «Женская тетрадь», «Молодежная тетрадь», коммуникация, производственная функция, распределение и кооперация труда, виноградарство.

Abstract. We can include agro-industrial cluster farms in the socio-economic system. Their stability is low, and therefore it is necessary to establish them regularly, but also to always support them, that is, to ensure their continuous operation.

Key words: manager, «Youth Industrial Zones», cluster, «Iron Notebook», «Women’s Notebook», «Youth Notebook», communication, production function, labor distribution and cooperation, viticulture.

Кластер – бу тизим унсурлари уртасидаги алокаларни урнатиш ва таъминлаш демакдир. Мавжуд булган тизимлар – бу:

Биологик тизимлар – (тирик организмлар, усимликлар), уларнинг узаро таъсири ва узаро богликлиги табиат томонидан олдиндан белгиланган ва ушбу кластерларнинг мукаммаллашуви эволюция конунлари буйича содир булади.

Техник тизимлар – буларда хар бир унсурнинг урни ва вазифалари, уларнинг узаро таъсири ва узаро богликлигини конструктор (курилма яратувчиси) олдиндан белгилайди ва техникани ишлатиш жараёнида уни мукаммаллаштиради.

Ижтимоий-иктисодий тизимларда унсурларнинг урни, вазифалари ва узаро таъсири менежер томонидан олдиндан белгиланади, аниклаштирилади, мувофиклаштирилади ва куллаб-кувватланади.

Биз Агросаноат кластери фермер хужаликларини ижтимоий-иктисодий тизимга киритишимиз мумкин. Уларнинг баркарорлик хусусияти камрок даражада ва шу боис уларни нафакат урнатиш, балки хар доим куллаб-кувватлаш, яъни уларнинг тухтовсиз фаолият курсатишини таъминлаш даркор. Мана шундан ташкилий фаолият иборат. Кейинчалик, бу фаолият хар качон хам факат рахбар (менежер) томонидан бажарилиши шарт эмаслигини курамиз. Лекин барча холатларда хам мазкур фаолият унинг томонидан таъминланиши, бошкарилиши ва мувофиклаштирилиши керак. Шундай килиб, ишлаб чикариш тизимида ташкилий фаолиятнинг мохияти нимадан иборат эканлигини аниклашимиз зарур булади.

Фермер хужалиги мураккаб ижтимоий_иктисодий тизимни ташкил килади, унинг асосий унсурлари кишилар ва ишлаб чикариш воситаларидир. Ишлаб чикариш амалга оширилиши учун, унинг асосий унсурлари уртасидаги алокаларни таъминлаш, яъни уларни фазода хамда вактда мувофик тарзда бириктириш лозим.

Бу алокалар фермер хужалигидаги ташкилий фаолиятнинг объекти ва натижасидир.

Агарда кандайдир ташкилий фаолият статистикада тизимнинг «анатомия»си сифатида куриб чикиладиган булса, бу фаолиятнинг мазмунини унинг унсурлари уртасидаги алокалар таркиби сифатида тушуниш керак. Качонки ушбу фаолият бошкарувнинг жараёни ёки вазифаларидан бири сифатида намоён булса, бу холда фаолият, унинг меъёр микёсида вазифалар бажарилишини таъминлайдиган, тизим унсурлари уртасида максадга мувофик алокарларни урнатишга ва таъминлашга каратилган булади.

Мазкур таърифнома адабиётда кабул килинган «ишлаб чикаришни ташкил этиш», «фермер хужалигини ташкиллаш», «мехнатни ташкил килиш» ва «бошкарувни ташкиллаш» тушунчаларни талкин килиш билан зид булмайдими?

Буларнинг барчасини аниклаш учун, «алокалар» атамаси нима эканлигини, унинг фермер хужалиги ва унинг унсурларига нисбатан кандай кулланишини тушуниб олайлик.

Аввал мехнат жараёни содир булаётган фермер хужалиги таркибидаги энг содда ишлаб чикариш уясини куриб чикайлик. Мазкур тизимнинг асосий унсурлари – бу одам, мехнат куроли ва мехнат мазмуни (тупрок) дир. Бирор нарсани ишлаб чикариш учун мазкур унсурларни ишлаб чикариш жараёнида бириктириш керак. Инсон ишлаб чикариш тизимининг фаол унсури булиб, у узи, мехнат куроли ва мехнат мазмуни уртасида максадга мувофик алокани амалга оширади. Мана шу алока мехнатнинг маълум амаллари ва методлари воситасида бажарилади, фазода хамда вактда барча уччала унсурларнинг узаро жойлашуви ва бирикиши оркали таъминланади. Шундай килиб, мехнат жараёнининг окилона ташкил этилиши энг содда ишлаб чикариш тизимидаги окилона алокаларни назарда тутади ва бу алокалар иш жойининг максадга мувофик режалештирилиши, куролланиши, маълум мехнат амаллари ва методларининг кулланиши билан таъминланади, энг содда ишлаб чикариш уясидаги ташки мухит билан алокаларни инсоннинг узи бошкаради. Бошлангич унсурлар (хом ашё, уруглар, угитлар, мехнат ашёлари ва куроллари) каердандир етказиб берилиши, каергадир тай ёр махсулот йуналтирилиши лозим. Бу шундай деб аталмиш технологик алокалардир. Бундан ташкари, тизимнинг меъёр даражасидаги ва тухтовсиз фаолиятини амалга ошириши учун унинг хаётий таъминот алокалари (инфраалокалар), жумладан энергияни, газни ва б. узатилиши зарур. Мазкур тизимнинг фаол унсури инсон булганлиги боис, шу ернинг узига кишлок хужалигини меъёр даражасида юритишни таъминлайдиган, сувнинг мавжудлиги, тупрок таркиби каби ташки мухит билан барча алокаларни шу ерга таллукли деб хисоблаш даркор. Аввал ёзганимиздек, инсон уз-узини бошкаради, яъни ух харакатларининг максадини ва дастурини англай олади, яъни карор кабул килади, унинг ижросини ташкил этади, мехнат жараёнини ташкил этиш буйича алокаларни харакатлантиради, ахборотни туплайди (ишлаб чикариш жараёни ва ташки мухитни кузатишни ва назоратини амалга оширади) ва зарурият мавжуд булган холда мувофиклаштириш вазифасини бажаради. Шундай тарзда уз-узини бошкариш алокаси амалга оширилади. Лекин энг содда уя алохидалашган холда эмас, балки мувофик тизим, масалан фермер хужалиги ёки кишлок хужалигининг шаркат ишлаб чикариш ва ш.у. тизим таркибида харакатланади. Шу сабабдан унга хаётни таъминловчи ёндош тизимлар билан ахборот алокалари зарур булади. Буларнинг барчаси – ахборот-бошкарув алокаларидир.

Агросаноат кластери ишлаб чикариш ижтимоий-иктисодий тизим эканлиги, унинг фаол унсури одам булганлиги боис, табиийки одам билан ва тизими уртасида ижтимоий ва иктисодий хусусиятли алокаларнинг урнатилади.

Агросаноат кластери мехнат жараёни кечадиган энг содда ишлаб чикариш тизими мехнат жараёнидаги ички алокалар ва технологик, хаётни таъминловчи, ахборот-бошкарувчилик, иктисодий ва ижтимоий йусинлардаги ташки алокалар туфайли умумий тизимда фаолият курсатади.

Агросаноат кластери йирикрок кишлок хужалиги ишлаб чикариш сохасида ягона ишлаб чикариш максадида бирнеча сонли энг содда ишлаб чикариш уялари харакатлантирилган булади.

Уларни бир-бирлари билан богловчи биничи ва асосий муносабат – бу мехнат таксимоти ва кооперацияси (бирлашуви) дир. Бу ягона ишлаб чикариш жараёнида иштирок этаётган кишилар орасидаги мехнат алокасининг шаклидир. Мазкур алокага технологик ва уз-узини бошкариш имконини берадиган, алохида мехнат жараёнларининг ижрочилари уртасидаги урнатиладиган технологик ва ижтимоий-иктисодий алокалар мувофик келади.