Дэниел Киз – Элжернонга аталган гуллар (страница 9)

Эртаси куни у тонг саҳарлаб мактабга югуради, борса, ҳали ҳеч ким келмаган экан. Ҳарриет йўқ, у роса ҳам ҳаяжонда. Ва ниҳоят, Ҳарриет келди, аммо Чарлига қиё ҳам боқмади. У туморчани тақиб келмабди ва бугун негадир асабий. Мис Жексон синфхонадан чиқиб кетганда Чарли нималар қилиб кўрмади! Кулгили қилиқлар қилди. Бақириб кулди. Стулга чиқиб ўйинга тушди. У ҳатто бўр бўлагини Ҳаролдга отди. Лекин Ҳарриет унга қиё боқмади. Балки эсидан чиқариб қўйгандир. Балки у туморчани эртага тақиб келар. Танаффусда у ўзини Чарлини кўрмаганга солиб ўтиб кетади.

Мактаб боғчасида уни Ҳарриетнинг икки акаси кутиб турарди.

Гэс уни туриб юборади.

– Эй, итвачча, ўша уятсиз хатни сен ёздингми синглимизга?

Чарли ҳеч қачон бемаъни хатлар ёзмаганини айтади.

– Мен унга фақат туморча совға қилдим.

Олдинлари мактаб футбол гуруҳида бўлган Оскар унинг кўйлагидан тортиб, икки тугмасини узиб юборади.

– Бизнинг синглимиздан узоқ юр, аҳмоқ. Аслида сен бу мактабда ўқишинг керак эмас! – У Чарлини Гэс томон итариб юборади, Гэс эса уни бўғиб олади.

Чарли қўрқиб кетиб, йиғлашга тушади.

Сўнгра ака‐укалар уни калтаклашни бошлайдилар. Оскар бурнига муштлайди, Гэс эса ерга йиқитади. Ва икковлашиб тепкилашга тушади – аввал биринчиси, сўнгра иккинчиси. Болалар – Чарлининг дўстлари – югуриб келиб, уларни ўраб олади ва чапак чалиб, олқишлайди:

– Ур! Ур! Чарлини дўппослашяпти!

Унинг кийимлари йиртилиб кетган, бурнидан қон оққан, тиши синган эди. Оскар билан Гэс кетганидан сўнг у йўлакка ўтириб йиғлар, болалар эса кулиб бақиришарди:

– Чарлини боплашди! Чарлини боплашди!

Сўнгра қаердандир жаноб Вагнер пайдо бўлиб, ҳаммасини ҳайдаб юборади. У Чарлини ҳожатхонага обориб, юз‐қўлини ювишни буюради…

Одамларнинг ҳамма гапларига ишониб тентаклик қилган эканман. Ҳаймига ишонмаслигим керак эди. Ҳеч кимга ишонмаслигим керак эди.

Олдин ҳеч қачон бу воқеа ҳақида ўйламаган эканман, лекин кеча, ёмон тушни таҳлил қилганимдан сўнг, у ёдимга келди. Бу ҳодиса ва Кинниан хоним ҳисоботларимни ўқиётганида ўзимни қандай ҳис қилишим ўртасида қандайдир боғлиқлик бор. Энди ўзим ҳам таҳлил қилишни ўрганиб олдим.

Ҳарриет ўшанда туморчани қайтариб ҳам бермаган.

18 апрель

Охири «Роршах» нима эканлигини тушундим. Бу операциядан олдинги сиёҳ доғлар билан бўлган тест. Таниш қоғозларни кўриб, аввалига қўрқиб кетдим. Яна Барт мендан расмларни топишимни сўрайди, мен эса яна ҳеч нима тополмайман. Қани энди, олдиндан уларда қандай расмлар яширинганлигини билиб олсам! Балки у ерда, аслида, ҳеч нима йўқдир. Балки бу ҳаммаси оддий доғларда расм излайдиган даражада омиманми‐йўқми, шуни аниқлаш учундир. Бу фикр хаёлимга келганда Бартни ёмон кўриб кетдим.

– Чарли, сен олдин ҳам бу расмларни кўргансан. Эсингдами?

– Албатта эсимда.

У гапириш оҳангимдан норозилигимни англади ва менга қараб қўйди.

– Нима бўлди, Чарли?

– Ҳеч нима. Бу расмлар мени асабийлаштиряпти.

У кулиб, калласини ирғаб қўйди.

– Бу ерда асабийлашадиган ҳеч нарса йўқ. Бу оддийгина тест, холос. Бу вараққа қарагин‐чи. Нимани кўряпсан бу ерда? Одамлар бу доғларда нималар кўришини билсанг эди! Сен нима деб ўйлайсан? Уларга қараганингда, нима хаёлингга келади?

Бундай бўлади деб ҳеч ўйламагандим. Бир вараққа, бир унга қарадим.

– Доғларда қандайдир расмлар яширинган демоқчимисан?

Барт қовоғини солиб, кўзойнакларини ечиб қўйди.

– Нима деганинг бу?

– Расмлар! Доғларда яширинган расмлар! Ўтган сафар у ерда яширинган расмлар бор ва ҳамма уларни кўра олади деган эдинг!

– Йўқ, Чарли. Мен сенга бундай демаганман.

– Ёлғон! – деб бақирдим мен. Бу сафсата! Ғазабим қайнаб кетди. – Менга худди шундай дегансан! Мендан ақллироқлигинг ва коллежда ўқишинг менинг устимдан осонгина кула оласан дегани эмас! Ҳамма устимдан кулиб, мени калака қилишидан тўйиб кетдим!

Ҳеч қачон бундай туйғуларни ҳис қилмаган эдим. Ичимда гўё нимадир портлагандай бўлди. «Роршах» варақларини стол устига отиб, хонадан чиқиб кетдим. Ўша пайт профессор Немур хона олдидан ўтиб кетаётган экан, мени бу ҳолда кўриб, дарҳол бир нима бўлганини англади.

Барт иккаласи лифтга чиқаётганимда менга етиб олишди.

– Чарли, тўхта! – деб қўлимдан тинчлантирмоқчи бўлиб тутди профессор Немур. – Нима бўлди, тушунтириб бера оласанми?

Қўлимни тортиб олиб, Бартга қарадим:

– Мени хўрлаб, таҳқирлашларидан чарчадим. Бор гап шу. Олдин буни пайқамасдим, лекин ҳозир ҳаммасини сезяпман ва бу менга умуман ёқмаяпти.

– Чарли, биз ҳеч қачон сени камситишни ўйламаганмиз, – деди Немур.

– Унда сиёҳ доғлари‐чи? Ўтган сафар Барт доғларда расмлар яширинган ва уларни ҳамма кўра олади деганди, мен бўлсам…

– Барт билан бўлган ўша суҳбатингларни тинглаб кўрмоқчимисан? Бизда магнитофон қайдлари бор. Кел, бирга тинглаймиз.

Немур тасмага кетганда Барт қайта тушунтиришга уриниб кўрди:

– Ўтган сафар ҳам худди шу гапларни айтгандим. Гапларимни ўзгартира олмасдим ҳам, чунки бу тестни бошлашдан олдинги мажбурий тартиб.

Шу пайт Немур қайтиб келди ва менинг:

– Ундай бўлса, қани, бирга эшитайлик‐чи, балки ишонарман, – деганимни эшитиб қолди.

Улар бир‐бири билан кўз уриштириб олди. Жазавага тушдим. Улар яна устимдан куляпти. Лекин бирдан нима деяётганларимни тушундим ва уларнинг нигоҳларининг маъносини англадим. Кулиш уларнинг хаёлларида ҳам йўқ эди. Мен ривожланишда янги поғонага ўтгандим. Ғазаб ва шубҳа мени ўраб турган дунёга нисбатан ҳис қилган туйғуларимнинг биринчилари эди.

Карнайчадан Бартнинг овози эшитила бошлади:

«Чарли, энди бу вараққа эътиборингни қаратишингни хоҳлайман. Бу нима? У ерда нималарни кўряпсан? Одамлар уларда ҳар хил расмларни кўриб оладилар. Нималар хаёлингга келаётганини менга айт…»

Худди ўша сўзлар, худди ўша оҳанг. Сўнгра мен ўз овозимни эшитдим… Бўлиши мумкин эмас… Ҳайратдан оғзим очилиб, Немурнинг столи яқинидаги стулга ўтириб қолдим.

– Бу ростдан ҳам менманми?

…Биз Барт билан лабораторияга қайтиб бориб, барча тестни қайтадан бошладик. Бу сафар менинг жавобларим олдингиларидан фарқли эди, мен расмларни кўра олдим. Уришаётган қиличбозлар. Миямга ҳар хил нарсалар келди. Аммо ўзимни Бартга эътирозсиз ишонишга мажбур қила олмадим.

У ҳаммасини ёзиб борарди. Уларни ўқимоқчи бўлдим, лекин унинг қайдлари махфий ёзувларга ўхшарди: ВФ+А ДдФ-Ад ҳақ. ВФ-А СФ+об.

Бу тест мен учун маъносиз бир тест каби бўлиб қолди. Кўрмаган нарсалари ҳақида ҳар ким ҳам хоҳлаган нарсаларини тўқийверади. Мен ҳам уларни калака қилмаганимни улар қаердан билади?

Доктор Штраус психология бўйича китоблар ўқишимга рухсат берганда, албатта, бу саволларга жавоб топишга уриниб кўраман. Хаёлларим ва ҳисларим ҳақида ҳисоботларимда ёзиш бора-бора мен учун қийинлашиб кетяпти. Чунки улар ёзилгандан сўнг, кимдир уларни ўқишини биламан. Нега энди бундан бунчалар безовтаман?

10‐ҳисобот 21 апрель

Хамир қоргични янада самаралироқ ишлатиш йўлини топдим. Жаноб Доннерга бу фикр ёқди ва ишчи кучидан пул тежашимиз мумкинлигини айтди. У менга 50 доллар мукофот пули берди ва ҳафталик маошимни 10 долларга кўпайтириб қўйди.

Жо Карп ва Фрэнк Рейлига бу ҳодисани нишонлашни таклиф қилдим, аммо Жо рафиқасига нимадир олиши керак экан, Фрэнкникига эса тўсатдан жияни меҳмон бўлиб келиб қолибди. Менинг янги ҳолимга ўрганиш улар учун анча қийин бўлса керак.

Жимпи ҳар доим менга кўз остидан қараб қўяди. Ҳеч ким мен билан олдингидай гаплашмай қўйди. Ишда ўзимни ноқулай ва ёлғиз ҳис қилишни бошладим. Бу ҳақида ўйлар эканман, ухлаётганимда Фрэнк мени тепиб йиқитиб юборганини эсладим. Иссиқ ширин ҳидлар, оқ деворлар. Фрэнк печкани очганди, олов худди ҳайқириб чиқиб кетадигандай ёнаётганди. Мен йиқи-либ тушдим… эгилиб кетдим… сирпаниб кетдим… қаттиқ оғриқ…

Бу менман – ҳа, лекин ерда бошқа бир Чарли ётибди. Эсанкираган… Лат еган жойини силаб ўтирибди… гоҳ нимжон Фрэнкка, гоҳ улкан Жимпига қарайди. Қовоқлари остидаги мовий ранг кўзларини кўриш қийин эди.

– Уни тинч қўй, Фрэнк, – дейди Жимпи. – Нега ҳадеб боёқишга осилаверасан?

– Ҳечқиси йўқ, – деб кулди Фрэнк. – Ўлмади-ку, яшаяпти-ку. Тўғрими, Чарли?

Чарли, худди илон каби, кулча бўлиб ётиб олди. Дўстлари уни нега бундай жазолаётганларини ҳеч тушуна олмасди, лекин бир нарсага ишончи комил эди – унинг азобланиши ҳали охирига етгани йўқ.

– Тавба, қандай қилиб уни калака қиласан, ҳеч ақлимга сиғмайди! – деди ортопедик оёқ кийимини ғичирлатиб Жимпи.

Сўнгра узун стол атрофида ўтириб, кечки пайтга буюртма қилинган пишириқлар учун хамирдан зувала тайёрлай бошлашади. Маълум вақт сўзсиз ишлашади, бирдан Фрэнк кепкасини ечиб қўйиб:

– Эй, Жимпи, кел, Чарлига ҳам нон билан пишириқ пиширишни ўргатиб қўямиз, – дейди.