Алим Кешоков – Куриная слепота. Повесть / Нэгъуху (страница 4)
– АтIэ ЦIыкIущэ жеIэж: сэ ар нэщI измыгъэхьэмэ, сылIу пащIэ стеткъым. Мо шым и фэр зэрытрихам хуэдэ къабзэу и фэр IэбжьанэкIэ тесхынщ. Ар схужеIэжи, хэт ищIэрэ – нэхъ зыкъиужьыжынкIэ хъунщ подкулачникыжьу шы хъарзынэр Iисраф зыщIам.
– Шыр лIамэ, ар алыхь Iуэхущ. Ди насып хэлътэкъыми лIащ. Подкалашник жыпIэуи укъемыщ. ЕмыкIущ, уэ пхуэдэлIым ар жиIэну. Кулисум жиIар и тхьэкIумэ иримыгъэхьэу Хьэрун и шым елъэдэкъауэри, пIащIэ-тхъытхъыу пщIантIэм дэкIыжащ.
Къуажэ Советым тхьэмадэу тетым жиIа илъэпкъыр ЦIыкIущэ зэхихат, хьэкъкIэ къыгурыIуащ шы игъэлIар имыпшыныжу зэрымыхъунур. АрщхьэкIэ къыпыпхын пымылъмэ, къэIэти тедзэ. Шыфэри къуауэ гъэгъун хуейщ, армырамэ вакъапхъи пщIы хъунукъым. ТIэкIу нэхъыфI сыкъэхъуауэ нэху сыкъекIмэ, пщэдей, тхьэм жиIэмэ, фэри скъунщ, жиIэу ЦIыкIущэ куэдрэ пIэм хэлъащ. ЦIыкIущэ жейм хилъэфат е хилъафэ хуэдэу къыфIэщIат, жэщыбгым шы лъэ макъ къэIуащ. Шур зыщыплI хуэдиз хъунт. Езырезыру зэпсалъэрт. ЦIыкIущэ зыхуихьынур имыщIэу гупсысэхукIэ, бжэм зыгуэр къыкIуэцIыпкIащ.
– Ей, къыIуфх бжэр!
– Хэт ар? Алыхь ЦIыкIущэ сымаджэ хьэлъэмэ, – жиIэри Кулисум къэтэджын шынэу пIэм къитIысхьащ.
– КъыIух. Дыдохутырщ дэ! Бетэмалу дгъэхъужынущ.
ЦIыкIущэ шынауэ бэлыхьу мэIуэщхъу.
– КъыщIэгъэхьэ. Укъамылъэгъуауэ я фIэщ хъунукъым, – жиIэу и фызым еIущащэри, Кулисум зэщIэкIэзызэу бжэм хьэлъкъ илъыр ирихащ. Асыхьэту лIитI къыщIыхьащ, Кулисум «къеблагъэ» жиIэным намыгъэсу.
– ЩIэвгъанэ уэздыгъэ! Дэнэ щыIэ вредителыжьыр?
– Сывв… сыввредителу сыкъыщIевгъэдзыжа? – ЦIыкIущэм и Iуэхур шыпхэ зэрыхъуар иджы тэмэму къыгурыIуащ. Вредителхэм я Iуэхур подкулачникым хуэмыдэжу ткIийщ. ЦIыкIущэ и гур кIуэдыпауэ, псалъэ хужыIэжыркъым.
– Увредителти, вредителу укъыщIидзыжащ. ИIэ, зыхуапэ, накIуэ. Джанэ, гъуэншэдж щIагъщIэлъ сытхэр зыщумыгъэгъупщэ. Щыгъын хуабэ уиIэмэ, къыздэщтэ…
– Дэнэ апхуэдэу дыздэкIуэнур?
– Унэсмэ къэпщIэнщ: Хъуцэрэ Барэсбийрэ я адэр дашу гу щылъатэм, зэщIэкъугъэу къыщIадзати, шууитI къэкIуам я зыр къащIэкIиящ:
– ЗэтефпIэ фи жьэр! Фи адэм и лъэужьыр фамыгъэхумэ фыгуфIэ. Хьэбыршыбыр бын, зыш къыватати фхузехуакъым. Шы къупщхьэм фегъуу фыщIэс иджы.
Кулисум и лIым и хьэпшып тIэкIур къэпым ирилъхьэурэ здэщытым, и гумрэ и щхьэмрэ къызэрыгъуэтыжати, яжриIэн ищIэрт:
– Алыхь, хьэ дымыхъуа, шы лIам и къупщхьэм дегъуу. Мыдэ гъэ дытегъэхьэ, адрейхэм яхузэфIэкIыр дэри тхузэфIэкIынщ. Ди лъакъуэ зэхэгъэлъэдэжауэ дызэхэскъым.
– Мис ар си фIэщ мэхъу. Зи чэт мэл щIэтыр фощIэ. Жылэм щхьэж и мылъкъу ехъумэж, фи щIалэ нэхъыжьыр фи щIалэ нэхъыщIэм и къэрэгъулщ.
Кулисум ар иригъэлъэтэхащ, пыжиIэжын имыгъуэту. ЦIыкIущэ ину щэIуурэ зихуапэри, къэпри къищтащ. И бынунагъуэм закъыхуигъазэри ерагъпсэрагъыу зэхэпх къудейуэ къажриIащ:
– Тхьэм фыкъихъумэ. Тхьэуэ гуащIэрэ гущIэгъурэ зиIэм и нэфI къыфщыхуэ. А жэщым ЦIыкIущэ дашащ, и анэм «къытщхьэщыт щыIэжкъым», щыжиIам Хьэжбарэ «тюрьмар къытщхьэщыткъэ» жиIэу щыгушыIам, хэт и пщIыхьэпIэм къыхэхуэнт абы зэрыжиIа дыдэм хуэдэу хъуну. Ярэби, а тюрьмар зи нэгу щIэмылъ щымыIэжу пIэрэ иджы? СабиитIми я адэм и лъэужь яхунумэ? Кулисум и лIыр дашыху зиIыгъыфами, зэрыдашу етIысэхри, и бын цIыкIуитIым яхуэмыгъэундэIуу нэху щыхукIэ зэщыджэжу гъащ.
Куэд дэмыкIыу Хьэжбарэ, лажьи хъати имыIэ пэтрэ, тутнакъэщым иса и адэмрэ и къуэшымрэ я гъусэу хэкум ирашри ягъэкIуэдащ, вредителу ирашым яхэту. Зэадэзэкъуэшхэр щызэхуэзэжым, Къазий и гур нэхъ къызэрыгъуэтыжат, «нэхъ дызэрыIыгъыу дыпсэунщ», жиIэри. АрщхьэкIэ ЦIыкIущэ укъигъэгузавэу лъэрымыхь дыдэт, къызэфIэувэми, и закъуэ лъэбакъуищ къудей хуэмычу.
Гъэрэ щIырэ зэхэкIауэ дунейм и дахэгъуэт, хадэхэлъхьэгъуэт, ежауэ цIыхур я шыгъуэгу хадэм итт. Товарнэ защIэу зэпыщIауэ мафIэгу кIыхьыжьыр здэкIуэр зыми ищIэртэкъым. УагъэкIуэдыну ущрашажьэкIэ хэт къыбжиIэн? ГъэкIуэдыным Iуэхур щынэсым, зэадэзэкъуэшхэр зы хъужащ, къуаншагъэу палъхьар къызыпкърыкIар тхьэм ещIэ, ЦIыкIущэ шы къезытарагъэнт. Хьэжбарэ зэгуэудырт, тутнакъэщым къэрэгъулу Iутар вредитель щIэхъуар имыщIэу. Щымыхъужым и суд ящIами зыгуэрт. Кулисум, Хъуцэ, Барэсбий сымэ я гугъу ямыщIу къуажэм къыдэнащи – ари алыхьым и шыкурщ. Ахэр абы хуэдизкIэ IэпцIанэлъэпцIанэщи, здэкIуэм нэмысу щIыIэм игъэдыкъынт. Вагонхэм щIыб уздикIын иIэкъым, дурэшым деж арджэныжь фIадзэри абы къуотIысхьэ. Хъыджэбз цIыкIухэм укIытэурэ зашыIэ, арщхьэкIэ дунейр къутэжыху зыпхуэшыIэн? Щахэ уз ягъуэтри, гуIэж мыгъуэу абы йокIуэдыкI. Фыз лъэщыджэм бэлыхьу ятелъым ущIэмыупщIи нэхъыфIщ, псом хуэмыдэу зи щыпэлъхуэр. ЩыкIийкIэ уи щхьэфэцым зеIэт. Абы хуэдизу гугъу щехькIи къалъхур къащIэхъуэм зыгуэрт. Хущхъуэ сыт дэнэ къэна, псы хуабэ тIэкIу сабийр ягъэпскIыну е хъыдан ирашэкIын ямыгъуэту джанэ лей зиIэм зэфIетхъри ирешэкI.
Кулисум сымэ къуажэм къыдэна щхьэкIэ, махуэм хъудыр шынакъ къалъысмэ мэгуфIэ. Я хадэм бжьын хьэситI итщи, яхуэмышэчыжым, Хъуцэрэ Барэсбийрэ бжьын тхьэмпэ цIынэ къыпачу я анэм илъагъум, 36 ЖьантIэ макIуэри къыIуехуж. Джэдищ яIам щыщу тIущ къэнэжари, а тIур я гъунэгъуу зи джэд адакъэ хэтым я деж Барэсбий ихьурэ махуэ псом хигъэтщ, арыншэу джэдыкIэкIэ уащыгугъ хъунукъым. Щыгъын жыпIэнущи, хьыджэбз цIыкIум хьэм щичын щыгъкъым, зэрыпцIанэ-лъэпцIанэу и анэм и IэлъэщIыжь зэхэчэтхъар тепхъуауэ жьэгум дэсщ, мафIэ илъмэ. Жьэгум мафIэ имылъмэ, шхыIэныжь бацэм къыщIэплъу пIэм илъщ. Езы Кулисум жыпIэнущи – матэ цIыкIу иIыгъыу хьэблэр къызэхекIухь, хэт хугу IэшкIэ къызитыну пIэрэ жеIэри.
Кулисум зыгъэгузавэр Хъуцэ нэгъуху хъуауэ, пшапэр зэрызэхэуэу и нитIым Iупхъуэ гуэр къыIуидзэрти, хъыджэбз дахэ дыдэ цIыкIур IэпэкIэ къешэкIын хуей хъуати аращ. УкъыбгъэдэкI хъуртэкъым. ДжэдыкIитI иIэти, къищтэу фыз Iэзэм деж кIуа щхьэкIэ, хущхъуэ къритакъым:
– Абы и хущхъуэр дагъэ зыщIэт шхын егъэшхын хуейуэ аращ, си псэ тIэкIу. НэгъуэщI хущхъуэ иIэкъым. Абы фIэкIа жэуап къыщыпимыхым, я унэ къэсыжыхукIэ гъащ.
– Къуита хущхъуэ, нанэ? – жиIэу хъыджэбз цIыкIур къеупщIати, сыт жепIэнт? КъимыгъапцIэу хъуакъым:
– Схузэхилъхьэм хъыбар сигъэщIэнущ, – жиIэри.
– Къэгъуэтыгъуей апхуэдэу?
– Гъатхэщ, си псэ тIэкIу, удз хущхъуэхэр къэкIа мыгъуэкъым иджыри.
– НтIэ удз хущхъуэр къэкIыху нэфым хуэдэу сыщытыну?
– Сыт мыгъуэр пщIэн. Схьын гуэр зэрызгъуэту, урыс дохутырым дежи сыкIуэнкъэ. – Ар жиIэ щхьэкIэ здэкIуэну и гум къэкIар нэгъуэщI т. Ари абы и гум къэзыгъэкIар фыз зыхуэтхьэусыхахэр арат. Пэжу, езы Кулисуми гу лъитат, арщхьэкIэ зи гугъу къыхуащIам трагъэгушхуат, армыхъумэ езым дзыхь ищIу кIуэфынутэкъым.
Конец ознакомительного фрагмента.
Текст предоставлен ООО «Литрес».
Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на Литрес.
Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.