Жюль Верн – Sirli ada (страница 4)

– Bəs ocaqxananı nədən tikəcəyik?

– Kərpicdən.

– Bəs kərpici haradan götürək?

– Gildən. Gil yatağında emalatxana quracağıq. Biz orada işləyəcəyik. Nab isə ovla məşğul olacaq.

– Silah olmadan necə ov edəcək? – jurnalist soruşdu.

– Heç olmasa, bir bıçağımız olsaydı, ondan ox-kaman düzəldərdim! – deyə Penkrof ah çəkdi.

Mühəndis Topun xaltasını çıxarıb sındırdı və Penkrofa müraciətlə dedi:

– Bu da iki bıçaq.

Sonra o, yoldaşlarına Qrant gölünün qərb sahilinə – gili tapdığı yerə getməyi təklif etdi.

Yolda səyyahlar “Bərəkət” ağacı adlanan və davamlı lifləri olan bir bitki tapdılar. Penkrof bu ağacın budaqlarından gözəl bir yay və oxlar düzəltdi.

Onlar Smitin dediyi yerə çatdıqda oranın torpağının, doğrudan da, kərpic üçün istifadə olunan gildən ibarət olduğunu gördülər. Onlar o saat işə başladılar: gili isladır, onu ayaqları və əlləri ilə yoğurub bərabər parçalara bölürdülər.

Jurnalistlə Herbert yay çəkməyi tezliklə öyrəndilər. Odur ki fəhlələrin ov quşu ehtiyatları bol, yeməkləri dadlı və doydurucu olurdu.

6 apreldə mühəndis və yoldaşları kərpic bişirmək üçün talaya yığışdılar. Qalaq-qalaq yığılmış kərpiclər təbii ocaq təşkil edirdi. Kərpiclərin bişirilməsi iki gün davam etdi və uğurla nəticələndi. Nabla Penkrof Smitin göstərişi ilə xeyli əhəng daşı yığdılar. Odda yandırılan daşlardan əhəng əmələ gəlirdi. Artıq onların kifayət qədər əhəng məhlulu və kərpici vardı. Bundan sonra ada sakinləri ocaqxana tikməyə başladılar. Beş gün sonra ocaqxana daş kömürlə dolduruldu. Kələ-kötür olsa da, xörək bişirmək üçün bir neçə saxsı qab hazırlandı.

15 apreldə ada sakinləri hazırladıqları saxsı qabları Buxarıya gətirdilər. Nab quş ətindən şorba, donuz ayağından xaş hazırladı. Həmin gün onlar əməlli-başlı şam etdilər.

Ertəsi gün Sayres Smit adanın harada yerləşdiyini hesablamağa başladı və Linkoln adasının yerləşdiyi meridianla Vaşinqtonun yerləşdiyi meridian arasında beş saat fərq olduğunu müəyyən etdi. Adanın yaşayış olan yerlərdən olduqca uzaqda olması məlum oldu.

Doqquzuncu fəsil

Növbəti mərhələdə Linkoln adasının sakinləri çəkic, mişar, balta, rəndə və başqa alətlər düzəltməli idilər. Bunun üçün dəmir külçələrini əritmək lazımdı. Mühəndisin adanın şimal-qərbində tapdığı dəmir külçəsi yatağının yaxınlığında daş kömür ocaqları vardı. Smitə dəmir külçələrini əridərkən ocaqxanaya yel vurmaq üçün körük lazım idi və o, körüyü suiti dərisindən hazırlamaq istəyirdi. Səyyahlar suiti ovlamaq üçün boğazın sahilinə yığışıb suitilərin quruya çıxmasını gözlədilər və onlardan ikisini dəyənəklə öldürə bildilər.

Smit əritmə işini dəmir külçələrin çıxdığı yerdə görmək istədiyi üçün işi bitirənə qədər orada yaşamaqqərarına gələn adalılar 20 aprel tarixində meşənin kənarında ağac budaqlarından koma düzəldib üstünü sarmaşıqla örtdülər.

Səyyahlar yığdıqları külçələri parçalayıb başqa qarışıqları ondan ayırdılar. Sonra külçələrlə kömürü bir-birinin üzərinə yığdılar. Kömür yandıqda və körüklə hava üfürüldükdə külçədən təmiz dəmir alınırdı. Nəhayət, əritmə işi uğurla başa çatdı.

Ada sakinləri külli miqdarda dəmir əldə edib ling, kəlbətin, külüng, bel, maşa düzəltdilər. Başqa alətləri düzəltmək üçün polad lazım idi. Poladı isə ya çuqundan karbonu çıxartmaqla, ya da dəmirə lazımınca karbon əlavə etməklə əldə edirlər. Mühəndis ikinci üsulu seçdi. Səyyahlar alınmış poladdan bir neçə balta, rəndə və polad lövhələr düzəltdilər. Polad lövhələrdən mişar, bel, mıx və başqa alətlər əldə etmək olardı.

Nəhayət, 5 may tarixində dəmirçilik işini başa vuran ada sakinləri Buxarıya qayıtdılar.

Onuncu fəsil

May ayı olsa da, işi ehtiyatlı tutub qış üçün sığınacaq məsələsini həll etmək lazım idi. Bu məsələni müzakirə edərkən Penkrof təklif etdi:

– Gəlin Qrant gölünün sahilində bir ev tikək. Bu qədər işi bacarmışıq. Bənnalıq da edərik.

– Məncə, təbiət tərəfindən yaradılmış sığınacaq əməyimizə xeyli qənaət edər və daha təhlükəsiz olar, – deyə Smit ona etiraz etdi və yoldaşlarına ərazini bir daha araşdırmağı təklif etdi.

Onlar yola düşüb adanın hələ tanış olmadıqları hissəsi ilə ehtiyatla gedirdilər. Gölün şərq sahilinə çatanda Topun həyəcanlandığı hiss olundu. İrəli-geri qaçaraq hürən itin suya cumduğunu görən mühəndis ona geri dönməyi əmr etdi. Top yiyəsinin çağırışına itaət edərək sahilə qayıtsa da, rahat dayana bilmir, sanki suyun dərinliyində hansısa canlının olduğunu hiss edir və bu səbəbdən narahatlıq keçirərək atılıb-düşürdü. Gölün artıq suyunun axdığı yeri tapa bilməyən səyyahlar yarım saat sonra yaylağa çatdılar.

– Nə üçün suyun sızdığı yeri tapmaq istəyirsiniz, Say-res? – jurnalist soruşdu.

– Bir halda ki suyun yerin səthi ilə axmasının şahidi olmuruq, deməli, o, qayaların altı ilə axır. Əgər biz suyun axınını dəyişə bilsək, bəlkə də, əvvəlki axının əmələ gətirdiyi yeraltı mağarada məskən sala bildik.

Ada sakinləri Buxarıya qayıtmaq istəyəndə Top yenidən suya atıldı. Tezliklə suyun dərin olmayan yerindən iri bir heyvan başı göründü. Konusvari başı, iri gözləri və qalın, gödək bığları olan heyvan iti suyun altına çəkdi. Herbert o dəqiqə bu heyvanı tanıyaraq onun lamantin4 olduğunu söylədi. Hamı Topun tələf olduğunu düşünsə də, birdən it yenə suyun üzündə görünərək üzüb sahilə çıxdı. Onun bədənində bir cırmaq yeri də yox idi. Lakin suyun altında hələ də döyüşün getdiyi hiss olunurdu. Bir azdan su al qana boyandı və lamantinin cəsədi suyun üzünə çıxdı. Onun boynunda sanki iti bıçaqla vurulmuş böyük bir yara vardı.

Bu cür yaranı hansı heyvanın vura biləcəyini anlamayan səyyahlar çaşqın vəziyyətdə Buxarıya qayıtdılar.

Ertəsi gün mühəndislə jurnalist lamantinin öldüyü yerə getdilər. Smit gölün kənarında dayanıb dünən baş verənlər haqda düşünürdü. Hadisəni yada salanda adama elə gəlirdi ki, qüvvətli bir əl iti suyun üzünə atmış və daha sonra sudakı heyvanı xəncərlə öldürmüşdü.

– Burada qəribə bir şey var. Amma mənim də okean sahilindən mağaraya necə gəlib çıxdığım bir müəmmadır. Ehtimal ki, gec-tez biz bu sirləri açacağıq, – deyə Smit diqqətlə suya baxdı və su axınının gölün cənubunda yox olduğunu müşahidə etdikdən sonra qulağını yerə dayayıb dedi:

– Spilet, gölün suyu qranitin çatından axıb gedir. İndi bu çatı tapmaq və ondan öz məqsədlərimiz üçün istifadə etmək lazımdır.

O, ağacdan uzun budaq kəsib suya saldı və xeyli əlləşdikdən sonra suyun dibində geniş bir dəlik tapdı. Bu dəlik su axan yerin başlanğıcı idi.

Mühəndis jurnalistə qranit divarı partladıb suyun istiqamətini dəyişdirmək istədiyini bildirdi və Buxarıya döndükdə layihəsini digər yoldaşlarına da izah etdi. Yoldaşları Smitin rəhbərliyi ilə nazik çubuqlardan toxunmuş səbəti sürüyə-sürüyə kükürd süxurları yatağına getdilər və bütün günlərini Buxarıya süxur daşımağa sərf etdilər. Smit kükürdlü dəmiri tərkibindəki başqa maddələrdən ayırıb ondan kükürd turşusu əldə etmək niyyətində idi.

Ertəsi gün, yəni mayın səkkizində mühəndis istehsala başladı. Meydançaya odun, onun üstünə isə kükürdlü süxurlar yığılıb yandırıldı. Kükürd turşusunun alınması üçün on-on iki gün vaxt lazım idi. Bu müddət ərzində Sayres Smit boş durmayıb sabun hazırladı, yoldaşlarına xüsusi kərpic soba tikdirdi, azot turşusu əldə etdi. Bu işlər, demək olar ki, kükürd turşusunun alınması ilə bir vaxtda – 18 mayda başa çatdı. Nəhayət, Sayres Smit partlayıcı maddə hazırlamağa nail oldu.

21 mayda ada sakinləri qranit divarı partlatdılar. Divarda geniş bir yarıq əmələ gəldi və su axını bu yarıqdan köpüklənə-köpüklənə axaraq istiqamətini dəyişdi. Bu dəlik böyük bir şəhərin kanalizasiya tunelini xatırladırdı. Nabla Penkrof külüngdən istifadə etməklə dar dəliyi genişləndirdilər.

Adalılar məşəl yandırıb tunelə daxil oldular. Bir qədər getdikdən sonra Top daha irəliyə qaçaraq hürdü. Onlar bir azdan Topuna yanına çatdılar. Burada tunel geniş bir mağaraya çevrilirdi. Mağara boş olsa da, Top hələ də hürürdü.

Mühəndis Topa irəli getməyi əmr etdi. İt mağaranın o biri başına qaçıb daha bərkdən hürməyə başladı. Burada bir quyu vardı. Smit quyuya yanan bir budaq ataraq onun düşmə müddəti əsasında quyunun dərinliyini hesabladı və:

– Bu da bizim evimiz, – dedi.

– Axı burada hansısa bir canlı vardı. Top, yəqin ki, onu görmüşdü, – deyə Spilet etiraz etdi.

– Həmin canlı öz yerini artıq bizə verib.

İndi ada sakinlərinin əlində böyük bir mağara var idi. Yalnız iki məsələni həll etmək qalırdı: birincisi, mağaranı işıqlandırmaq, ikincisi isə xarici dünya ilə əlaqə yaratmaq.

Səyyahlar iki saat çalışdıqdan sonra mağaranın dənizə çıxan yan divarında külüng vasitəsilə dəlik açmağa nail oldular. Parlaq gün işığı bu dəlikdən mağaraya keçərək onu yaxşıca işıqlandırırdı. İlk baxışda dar mağara kimi görünən yer, əslində, gözəl bir saray imiş. Bu sarayın yeni sakinləri onu “Qranit saray” adlandırdılar.

Ertəsi gün Smitlə yoldaşları mağaranı mənzilə çevirməyə başladılar. Mühəndis mağaranın sol hissəsini beş otaq və bir dəhlizə bölmək, bu otaqları divarda açılacaq beş pəncərə ilə işıqlandırmaq istəyirdi. Həmin divarda qapının da açılması planlaşdırılmışdı. Mağaranın pilləkəni olduğundan Penkrof nə üçün qapı açılacağını anlaya bilmirdi.

– Bu pilləkənlə başqaları da asanlıqla içəri keçə bilər. Məncə, bu yolu bağlamasaq, daha yaxşı olar. Özümüz isə saraya ip nərdivanla düşərik. Onu başqalarının gör-məməsi üçün istənilən zaman yığışdırmaq olar.