Всеволод Нестайко – Тарэадоры з Васюкоўкі (страница 34)

— Дзед, а як вы тут апынуліся?

— Тапіцца ехаў. З гора. Што ў мяне вось такі ўнук шалапутны.

— Ды не жартуйце, дзед.

— От, цікава мне з табою жартаваць.

— Ну, скажыце, дзед, — канючыў Кукуруза.

— Ты ж мне збрахаў, навошта ж мне праўду казаць.

— Ды я... — запнуўся Кукуруза. Бо што тут скажаш?!

— Эхе-хе, — сумна ўздыхнуў дзед. — Куды ж я мог ехаць! Цябе, дурніка, шукаў... Гэта ж узяў я сваю стрэльбу чысціць. У нядзелю адкрыццё палявання. Вырашыў і тваю пачысціць. Думаю, хоць ты і двоечнік, а шкада — усё роўна ж з цябе трэба паляўнічага зрабіць. Кінуўся, няма тваёй стрэльбы. Туды, сюды — няма. Няўжо, думаю, хто ўкраў?! Потым глянуў — набояў амаль што палавіны няма (яны ж у мяне, дурнік, палічаныя). Пачаў здагадвацца. Тым больш, бачу я, і ватоўкі няма, у якой ты са мною на паляванне хадзіў. Але ўсё ж рашыў праверыць. І пайшоў ажно ў Пяскі да цёткі Ганны... Вось так ты мае старыя ногі шкадуеш! Туды сем кіламетраў, назад сем. Там цябе, ведама, не знайшоў. Ганне нічога не стаў казаць, каб не хвалявалася. Ну, думаю, няйначай як у плаўні збег хлопец, чортава душа. Я і сам туды яшчэ малым уцякаў, як бацька даў дыхту за разбіты глечык. Знаю... Прыйшоў я з Песак — ужо вечарэла. Лепей бы на раніцу пошукі адкласці, ды на душы неспакойна: «Ужо два дні той жаўтароцік адзін у плаўнях (бо ж дружка твайго я бачыў), а я, стары дурань, і вухам не вяду. Можа, ён галодны, можа, бог ведае што з ім. Усё-такі плаўні — не жартачкі. Чым дома сядзець, думаю, дай лепей паеду пашукаю.

І паехаў. Калі б не гэтае «рукі ўгару», мабыць, стары да раніцы па плаўнях сноўдаўся, як вадзяны. Вось так...

Кукуруза ўсяго мог чакаць: што дзед будзе лаяцца, што нават надзярэ вушы, як некалі. Але што дзед будзе гаварыць так проста і шчыра, ён, мабыць, не думаў. Ён пасумнеў і замаўчаў.

— Эх, няўжо я памру і не пабачу, як з цябе чалавек атрымаецца? — з болем сказаў дзед.

— Не кажыце так, дзед, не памрэце вы, — спалохана піскнуў Кукуруза.

— А ты што думаў — дзед вечны? На дзевяты дзесятак ужо павярнула. Вось-вось — і ў ямку старчаком. Ужо нядоўга...

— Я, можа, нават раней за вас памру. Вунь, памятаеце, як у мяне чыр на назе быў і тэмпература сорак... Так што не кажыце.

— Э, сынок, маладыя могуць памерці, а старыя мусяць памерці... Так ужо вядзецца. І не трэба ў гэтым змагацца. Лепш у чым іншым...

Запанавала маўчанне. Відаць, майго сябра канчаткова збянтэжылі і расхвалявалі дзедавы словы. Ды і мяне таксама. Ніколі я не бачыў дзеда такім. Заўсёды ён бурчаў, лаяўся, нават у карак мог даць, а тут... Эх, лепей бы ён нам вушы паабрываў!..

— Дзед! — жаласна прамовіў Кукуруза. — Вы не кажыце маме. Я вас прашу. Га, дзед?

— Дык што ж казаць? Няма чым радаваць.

— Я вучу граматыку, вучу, чэснае слова. І дыктант напішу.

— Пабачым...

— Вы думаеце, мы тут жарты строім? Мы тут... мы тут...

— Ды бачу — сочыце за некім. За кім гэта?

— За Кнышом.

— Огго! Чаго раптам?

Кукуруза хацеў усё паясніць, але тут дзед прыставіў далонь да вуха і ціха сказаў:

— Цыць!.. Потым... Плыве... Хавайцеся, хлопцы, хутчэй, пабачым, у чым тут справа.

Мы прыціхлі. А дзед ступіў толькі адзін крок да карча і — нібы растварыўся ў цемры. Прайшла хвіліна, дзве, а можа, і болей. І толькі пасля мы ўбачылі — са стругі выплыў човен. Як дзед Варава змог пачуць яго, не даўмею. Вось што значыць — стары паляўнічы.

Човен прыстаў да берага.

З чоўна вылез Кныш.

Нешта дзынькнула, упаўшы на зямлю. Кныш прамармытаў нешта, падняў, пайшоў па сцежцы.

Ён так блізка прайшоў каля мяне, што мне здалося, быццам ён вось-вось зачэпіцца за маю нагу, і я хуценька падцягнуў яе пад сябе.

У адной руцэ Кныш трымаў вялікі жалезны лом, а ў другой — вядро і друшляк, тое металічнае з дзюрачкамі, праз што варэнікі і галушкі працэджваюць.

Каля азярца Кныш паклаў лом на зямлю, зняў чобаты, зайшоў па калена ў ваду і пачаў друшляком нешта збіраць з паверхні азярца і абтрасаць у вядро.

— Гайда, хлопцы! — шапнуў дзед і, выйшаўшы з карчоў, гучна кашлянуў:

— Кахі, кахі!

Ад неспадзеўкі Кныш падскочыў, паслізнуўся — шубоўсь! — і сеў у ваду. Толькі галава з вады тырчыць і круціцца ва ўсе бакі разгублена.

— Памагай бог, чалавек добры, — спакойна прамовіў дзед. — Што гэта вы тут робіце?

— Ку-купаюся! — дурнавата выскаліўся Кныш і пачаў нязграбна падымацца.

— З друшляком? Зразумела!.. А бярыце, хлопцы, яго чобаты, ломік — арыштаваны ён. Павязём у сяло — там разбяромся.

— Ды што вы, дзядуля!.. Ды што вы, далібог! — замармытаў Кныш, вылазячы з вады. — Вось жартуюць! Гы-гы! Вось жартуюць!

— Давай-давай! — падвёў голас дзед.

— Ды ну, чэснае слова! Ды ну, што вы такое кажаце!

— Лезь, кажу, у човен сам! Бо звяжу!

— Ды пастойце, дзед! Я ўсё раскажу! Усё чыста! Невінаваты я... Далібог! Гэта ўсё яна! Турма народаў! Гэта ж як пачула пра той лябуліс, ну, як смала прычапілася: «Дастань ды дастань, яно пойдзе на рынку». Як з нажом да горла прыстала. Што ты зробіш! Няхай ужо, думаю, каб адчапілася, дастану трошкі. Паехаў. А атрымліваецца, па-першае, яно яшчэ не ўзнікла, а, па-другое, мікраскапічнае. Як ты тым, мікраскапічным, таргаваць будзеш? Ну хоць дамоў не вяртайся! Вы ж не ведаеце маю бабу... Вырашыў я ёй нацягаць з вады якой іншай дрэні, каб толькі не чапілася (хіба яна разбярэ?). Падмануў яе, сам свядома падмануў. Не хацеў жа чапаць, калі ўжо вучні такую добрую справу робяць. Думаў, усё. Абышлося! І гандаль ідзе, і я спакойны. Але няшчасны мой лёс. Учора вось дазналася яна пра ўсё. Божа, што было! Хоць перахрысціся ды ўцякай. «Ты, крычыць, злачынец, ты, крычыць, падсудны! Я ж, можа, людзям якой шкоды нарабіла. Калі мне сапраўднай не прынясеш — са свету зжыву!» Ну што мне рабіць? Ну, зразумейце, дзед, хіба ж я хацеў? Далібог! Адпусціце, калі ласка.

Кныш замаўчаў, хліпаючы.

Мабыць, дзед расчуліўся — засапеў і захекаў.

— Ой, дзед, выкручваецца ён! Як вужака! — крыкнуў Кукуруза. — Яны тут з Бурмілам... у акваланзе для падводнага плавання... цэлае лета...

— Спецыяльна ў Кіеве купілі. Мы самі бачылі, — падхапіў я. — Заданне ў іх нейкае... ад вермахту... Мабыць, фашысцкі архіў з дна дастаюць. Як у Чэхаславакіі.

Кныш ажно сціснуўся ўвесь.

— Ды што вы, хлопцы! Што вы! Ды барані божа! Якое там заданне! Такое прыдумалі, далібог!

— А што ж? — запытаў дзед.

Кныш трошкі памаўчаў, потым раптам горача загаварыў:

— Ды знаеце, ды мы якраз, дзед, і пра вас думалі. Хацелі падаруначак вам зрабіць. Хоць вы і не п'еце, але ж на свята чарачку можаце... Хі-хі! Гэта ж, знаеце, даведаўся я, што ў вайну немцы тут спірт патапілі. Дваццаць, кажуць, каністр ляжыць. Герметычныя, што ім зробіцца. Дык вось думаем падняць. Толькі ж вы, дзед, калі ласка, нікому-нікому. Мы вам па дружбе дадзім. Нават і не думайце адмаўляцца. Гэта ж такая справа! Во якая! Хі-хі!..

Кныш засмяяўся дробненькім подлым смехам. Але смех адразу і абарваўся. Па дзедавым настроі Кныш зразумеў, што смяяцца няма як.

— Зразумела, — сурова сказаў дзед. — А ломік гэты навошта ўзяў?

— Ды проста так... проста... — замяўся Кныш.

— Хацеў усё зруйнаваць? Каб сляды замесці? Каб усё сплыло? Маўляў, стыхійная бяда? Так? — у голасе дзеда звінела металічная нянавісць.

— Вось баба праклятая... — пачаў Кныш, але дзед перапыніў яго:

— Годзе ўжо! Сядай! Паехалі!

— Ды, дзед, — плаксіва пачаў прасіцца Кныш. — Ды мы ж з вамі суседзі. Што вам — больш за ўсіх трэба? Я ж нічога не зрабіў, не паспеў жа! Адпусціце!

— Якія мы суседзі! — як адсек дзед. — Ты зусім на іншай планеце жывеш! І не пніся суседзіцца з людзьмі. Паехалі!

Кныш згорбіўся і, як пабіты сабака, паслухмяна пайшоў да чоўна.

А калі ўжо мы адплывалі, дзед Варава, ні да кога не звяртаючыся, ціха сказаў:

— А той спірт партызаны яшчэ ў сорак трэцім вылавілі. Для шпіталя. Трэба было ў старэйшых распытацца, перад тым як у ваду лезці.

РАЗДЗЕЛ апошні, заключны