Кир Булычев – Выкраданне чарадзея (страница 56)
Шулёнкі скончыліся — Старэйшы Сокал выцягнуў з каземата апошняга.
— Іх больш няма, Ваша Недаступнасць. Магутны Арол паглядзеў на ўбогую кучачку пер'я і грэбліва адвярнуўся.
— Можаш з'есці яго сам.
І целаахоўнік адразу адказаў: «Ёсць!»
І з таго часу для харчавання пачаў лавіць мышэй. Калі ўжо і мышы ўсе перавяліся, ён прапанаваў на абед сябе.
Магутны Арол пачаў яго супакойваць, загадаў не падаць духам і спадзявацца, што заўтра з мышамі пашанцуе. Але Старэйшы Сокал упершыню за шматгадовую службу запярэчыў пану:
— Ваша Недаступнасць павінны абедаць... І калі я нічога не знайшоў...
Бачачы, што спрачацца справа марная, Магутны Арол абяцаў падумаць, і ад'ютант у сваім куточку каля дзвярэй змоўк, і нішто больш не трывожыла яго душы.
Ён чакаў увесь дзень і ўсю ноч, і наступны дзень, і наступную ноч, але ўладар ніякіх адзнак голаду не выказваў.
Праз тры дні Старэйшага Сокала апанавала забыццё, яму здавалася, што ён — у вялікай светлай зале, а вакол — безліч тоўстых тлустых мышэй, і ўсе яны глядзяць на яго і навыперадкі просяць іх з'есці. Ён зрабіў крок да бліжэйшай, але закружылася галава, падкасіліся ногі, і ён паваліўся, раскінуўшы крылы. Адразу ўсё знікла, і Старэйшы Сокал прыпомніў, дзе знаходзіцца, і зразумеў, што памірае.
— Хто там? — пачуўся грозны вокліч.
Ён хацеў устаць, але сіл хапіла толькі на тое, каб падцягнуць крылы.
— Гэта ты? — спытаўся Магутны Арол і нахіліўся над ім.
— Я зараз, Ваша Недаступнасць, — прашаптаў ён, і слёзы пацяклі з яго невідушчых вачэй, ніколі за сваю доўгую службу ён не быў перад Яго Недаступнасцю ў такім бездапаможным становішчы.
— Ану, — сказаў Магутны Арол, — супакойся. Ты знясілеў ад голаду. Зараз я пайду і пашукаю табе чаго-небудзь. Усё мінецца. Хочаш, я прынясу табе Зязюлю? А то мы зусім забыліся пра гэтую падлюгу-манюку. Дык вось я і прынясу табе яе, чаго з ёй цырымоніцца!
— Я паміраю, — ледзь вымавіў Старэйшы Сокал і заплакаў яшчэ мацней. — Няхай Ваша Недаступнасць даруюць мне за такую подласць, што пакідаю Вашу Недаступнасць у адзіноце. Але я сумленна служыў... — Слёзы яго былі горкія і пякучыя.
— Ах, сябра мой, сябра, — вымавіў Магутны Арол і пагладзіў паміраючага крылом. — Сапраўды, ты служыў мне шчыра, ты адзіны, хто быў бескарыслівы і адданы мне да канца. Бывай жа, мой верны таварыш.
І яго высокасцярвятніцтва Старэйшы Сокал Магніфікус Альціволанс суцешыўся і заплюшчыў вочы.
Так Магутны Арол застаўся адзін.
Адзічэлы, ён сноўдаўся па замку — то ў поўным бяспамяцтве, то хаваючыся ад неіснуючых ворагаў і клічучы на дапамогу неіснуючых сяброў. Часам ён ужо не цяміў, хто ён і што вакол яго. А калі памяць прасвятлялася, ён мярцвеў ад думкі, што гэтак будзе заўсёды, заўсёды...
Ён прыгадаў Аракульку і радаваўся, што не аддаў яе з'есці свайму ад'ютанту ў хвіліну душэўнай расслабленасці. Хадзіў па ўсіх пакоях, заглядваў ва ўсе нішы, клікаў, але дарэмна — Зязюля хавалася ад яго. Заходзіў у былую залу прыёмаў, глядзеў на пачарнелы трон, пакрытыя плесняй сцены і абваленую столь і ніяк не мог успомніць, якое гэта памяшканне.
— Ку-ку! — гучала ўвышыні і сціхала пад скляпеннямі.
— Аракулька! — старэчым голасам загадваў Магутны Арол. — Зараз жа ідзі сюды! Чуеш? Я патрабую!
— Ку-ку!
— Аракулька! — прасіў ён. — Не бойся! Я ж пажартаваў, прапануючы цябе Сокалу. Гэта былі толькі словы, я ж заўсёды адносіўся да цябе па-сяброўску. І мне цяпер дужа трэба пагаварыць з табою...
— Ку-ку! — адклікалася цішыня, і са столі сыпалася парахня.
— Аракулька! — упрошваў Магутны Арол, не выціраючы слёз. — Злітуйся! Я проста вар'яцею ад суму. Ну папрасі чаго-небудзь! Хочаш, я дам табе бессмяротнасць? Ты ведаеш, я ж бессмяротны! І вось я згодны перадаць гэта табе. Хочаш?
І толькі непарушнае маўчанне было адказам...
— Не! — як паранены, крычаў Магутны Арол. — Памыляўся гэты стары бязмозгі ідыёт Крумкач. Памыляўся! Плацінавы Абруч не ключ да Праўды... Якая ж яна сама, гэта Праўда! Яна ж халодная і жахлівая. Яна мёртвая... Аракулька, скажы, скажы, колькі яна каштуе, такая Праўда? Колькі яна каштуе, калі ёю не карыстацца...
І тут, на жаль, зноў пропуск: ноблы зніклі. Затое потым, да самага канца, Пасвячоны бачыў усё вельмі добра.
25
Аднойчы ясным павольным ранкам Магутны Арол, несвядома блукаючы па замку, выпадкова забрыў у кабінет, дзе калісьці была Галоўная Канцылярыя. Ад крэслаў і сталоў засталося толькі ламачча, каваныя шафы аселі, заржавелі і раскляпаліся, з прагнутых паліц спаўзалі стосы тоўстых папак. Па сценах сцякала брудная слізь, капала са столі, усё было зацягнута густым і ліпкім павуціннем. Адна з папак была раскрыта, і праз плесню і гніль неразборліва праглядвала наступнае:
Ён апусціўся на падлогу, побач з папкай. Прамільгнула здзіўленне: няўжо гэта было калі-небудзь важна?
Доўгі час ён быў у нерухомым стане. Потым устаў і выйшаў. Хада яго была нечакана цвёрдая, позірк мэтанакіраваны.
Ён падняўся на адну з яшчэ ўцалелых вежаў, стаў на ветры і пачаў абтрасацца, счышчаць з сябе гразь, і гэта заняло нямала часу. Нарэшце ён скончыў і зычна гукнуў уніз:
— Бывай, Аракулька! Бывай, Зязюля!
Потым узмахнуў крыламі, упэўніўся, што моц у іх яшчэ ёсць, і ўзняўся ў паветра.
Было ціха і бязвоблачна. Ён ляцеў хутка, набіраючы вышыню, і ўбачыў нарэшце спераду палоску мора.
Мора было спакойнае. Адлівам агаліліся карычневыя камні і блішчэлі на сонцы. Пясчаная каса пад скалой ужо ўся выйшла з вады і абсыхала.
Ён апусціўся на пясок і пачаў разграбаць яго. Выцягнуў Плацінавы Абруч, абтрос і паклаў на пясок, далей ад ямы. Потым перадыхнуў, узяў Абруч у кіпцюры і паляцеў над морам.
Ляцеў ён да самага вечара. І калі сонца ўжо садзілася на ваду, пачаў кругамі зніжацца. І вось за некалькі метраў ад паверхні ён галавой дакрануўся да Плацінавага Абруча і сказаў сваё апошняе жаданне:
— Хачу быць дафніяй. Але дай мне арлом даляцець да маёй радзімы.
І з гэтымі словамі ён раскрыў кіпцюры.
«Цуд! Адбыўся цуд, — паведамляе Пасвячоны. — Уяўляю супярэчлівасць і ненавуковасць дадзенага слова, але не магу не вымавіць яго: так, адбыўся цуд. І я хоць і чакаў яго, і быў гатовы, але ў першыя імгненні не мог паверыць сваім вачам: мы прыйшлі да зыходнага. А больш дакладна...»
26
Каля старога пня ў далёкім лесе было спакойна і ўтульна. Віліся мяккія водарасці, цвіў па краях мох, пузырылася ціна. У вялікім мностве пасвіліся ў вадзе амёбы, інфузорыі і драпежныя цыклопы; яны здабывалі ежу, гулялі і грэліся ў сонечным праменьчыку, калі той з'яўляўся.
І жыла паміж імі дужа старая Вялікая Дафнія, якой гэтыя амёбы ніколі не баяліся, бо яна нікога не чапала і ўвогуле паводзіла сябе так, нібы нікога не бачыла. Жыла яна ў шчыліне кораня і выходзіла з дому, толькі калі прыходзіў сонечны прамень. Яна складвала антэны і ножкі — атрымліваўся такі вось шэры камячок — і, перасоўваючыся разам з промнем, драмала.
Ёй сніліся дзіўныя сны. То мроілася, што яна — Белая Рыба і жыве ў светлай рацэ, то, што яна — Шыпучая Змяя, то — вялізарны Грозны Мядзведзь, і тады аднекуль даляталі галасы нейкіх разумнікаў, якія разважалі пра інстынкты, і адзін з іх плакаў. Часам жа ёй снілася, што яна — Магутны Арол, які лунае высока ў небе і горда аглядае зямлю, а зямля скрозь — блакітная і зялёная. Але тут жа, у сне, адбывалася дзіўнае раздваенне; яна жыла нібыта ў двух тварах: адзін, што спіць, перажываў неверагодныя ператварэнні, а другі, што не спіць, назіраў за першым і добра разумеў, што гэта — няпраўда.
— Вядома, няпраўда, — мармытала сонная Дафнія. — Бо заўсёды ж была непераадольная цяга да стаячай вады. Праўда, гэты вось, з дзюбай, дык ён саромеецца прызнавацца і на ўсе лады маскіруецца. Але ж я ўсё бачу і ўсё пра яго ведаю...
Яна мармытала нешта яшчэ, усміхалася і прачыналася. Сон пужаў яе сваёй невымернасцю, у свядомасці яшчэ плавалі адгалоскі незразумелага і зусім выразна чуўся нейчы строгі голас...
«Ах ты, мой божа, — кожны раз, уздыхаючы, думала Вялікая Дафнія. — І што за напасць: адно і тое самае, адно і тое самае... І пра бессмяротнасць нейкая лухта...»
І тут памяць глухла канчаткова, Дафнія пераварочвалася на другі бок і падстаўляла яго сонцу і зноў засынала, рухаючыся разам з промнем.
27
Калі замак разбурыўся настолькі, што не заставалася ніводнай нішы, дзе можна было спакойна пасядзець, Зязюля вылецела з развалінаў і ляцела да таго часу, пакуль уладанні Магутнага Арла не засталіся далёка ззаду.
Тут зноў быў лес, і светлыя паляны, і ціхія рэкі, якія кішэлі рыбай і іншай жыўнасцю. А пасярод лесу было зарослае балота са старым пнём. Зязюля пражыла тут нейкі час, знесла яйка і падклала яго ў чужое гняздо. А калі пераканалася, што яму тут няма ніякай пагрозы, яна пакінула гэтыя краі і ўжо ніколі сюды больш не вярталася.
28
«Спыніўся эвальвентар, замерлі іншыя апараты, пагаслі экраны — эксперымент быў скончаны» — так піша Пасвячоны.
Ноблы, сцвярджае ён, выглядалі цяпер змарнелымі, нават нібы пастарэлі — так абвастрыліся рысы іх твараў. Настаўнік выняў з кішэні штаноў бамбукавую люльку і распаліў яе ад лазернай запальнічкі. Маладыя пераглянуліся.
— Гэта, — растлумачыў ён спакойным голасам, у якім, аднак, улоўлівалася прыўзнятасць, — мясцовы звычай адзначаць канец працы.