Джон Стейнбек – Гронкі гневу (страница 109)

— Няхай чуюць! — крыкнула яна. — Тая жанчына мне ўсё сказала. Яна расказала, што бывае за грахі. Хіба ж дзіця здаровае народзіцца? Коні пайшоў ад мяне, ежы мне патрэбнай не даюць. Малака няма. — Яна істэрычна залямантавала: — А цяпер ты яшчэ чалавека забіў! Ці ж цяпер народзіцца здаровае дзіця? Я ведаю… яно будзе вырадкам… вырадкам! Я на танцулькі не хадзіла!

Том падняўся з матраца.

— Ціха! — сказаў ён. — Людзі пачуюць, збягуцца.

— Ну і няхай! Дзіця будзе вырадкам. У абнімку я ніколі не танцавала.

Том падышоў да Ружы Сарона.

— Сціхні.

— Не падыходзь да мяне. Ты ўжо не першага чалавека забіў. — Твар у Ружы Сарона пабарвавеў, словы яна вымаўляла невыразна. — Бачыць цябе не магу. — Яна ўкрыла галаву коўдрай.

Том пачуў задышлівыя, сутаргавыя рыданні. Ён закусіў ніжнюю губу і ўтаропіўся ў падлогу. Потым падышоў да бацькавага матраца. Пад матрацам з краю ляжала вінтоўка — доўгі цяжкі вінчэстэр трыццаць восьмага калібру з рычаговым затворам. Том узяў яго, адцягнуў затвор, каб праверыць, ці ёсць патрон у патронніку, паглядзеў, ці стаіць курок на засцерагальніку, і вярнуўся на сваё месца. Вінтоўку ён паклаў на падлогу каля свайго матраца прыкладам да ўзгалоўя. Ружа Сарона цяпер ціха ўсхліпвала. Том лёг, накрыўся коўдрай, закрыў ёю свой разбіты твар, пакінуўшы маленькую шчылінку, каб дыхаць. Ён уздыхнуў:

— Госпадзі, а госпадзі!

На вуліцы праездам спынілася некалькі машын, пачуліся галасы:

— Колькі мужчын?

— Ды вось мы, трое. А плата якая?

— Едзьце да дома дваццаць пяць. Нумар на дзвярах.

— Добра, містэр. А якая плата?

— Два з паловай цэнты.

— Ды так, чорт вазьмі, і на абед сабе не заробіш!

— Такая плата ў нас. З поўдня сюды дзвесце чалавек едуць — яны і такому заробку радыя будуць.

— Але ж, божа мой, містэр!

— Давайце, давайце. Згаджайцеся альбо едзьце, куды ехалі. Мне няма калі з вамі спрачацца.

— Дык жа ж…

— Слухайце. Я плату не прызначаю. Мая справа запісаць вас. Хочаце працаваць, згаджайцеся. Не хочаце — паварочвайце і гладкай дарогі.

— Дваццаць пяты, кажаце?

— Ага, нумар дваццаць пяць.

Том драмаў, лежачы на матрацы. Яго пабудзіў нейкі падкрадлівы шолах. Рука пацягнулася да вінчэстэра і моцна сціснула шыйку прыклада. Ён адкінуў з твару коўдру. Каля яго стаяла Ружа Сарона.

— Чаго табе? — запытаўся Том.

— Ты спі, — сказала яна. — Высыпайся. Я папільную дзверы. Ніхто не ўвойдзе.

З хвіліну Том моўчкі глядзеў ёй у твар.

— Добра, — сказаў ён і зноў нацягнуў коўдру на галаву.

Маці вярнулася дамоў, калі пачало змяркацца. Яна спынілася на ганку, пастукала ў дзверы і сказала:

— Гэта я, — каб не ўстрывожыць Тома. Тады адчыніла дзверы і ўвайшла. У руках яна трымала мяшэчак. Том прачнуўся і сеў на матрацы. Рана яго падсохла і так сцягнулася па краях, што скура на шчацэ блішчала. Левае вока ўсё заплыло і амаль не расплюшчвалася.

— Без мяне ніхто не прыходзіў? — запыталася маці.

— Не, ніхто, — адказаў Том. — Плату ўсё ж такі зрэзалі.

— Адкуль ты ведаеш?

— Чуў, як на вуліцы гаварылі.

Ружа Сарона паныла паглядзела на маці.

Том паказаў на яе вялікім пальцам:

— Яна тут такі гвалт падняла, ма. Думае, усе няшчасці на яе адну зваляцца. Калі яна так праз мяне расстройваецца, давядзецца мне ад вас ісці.

Маці павярнулася да дачкі:

— Што такое з табой робіцца?

Ружа Сарона з абурэннем сказала:

— Хіба ж народзіш здаровае дзіця, калі такое навокал?

Маці сказала:

— Сціхні! Замаўчы. Я разумею, што ў цябе на душы, я ведаю, гэта мацней за цябе, а ўсё ж трымай язык за зубамі. — Яна павярнулася да Тома: — Ты на яе не глядзі, Том. Ёй цяпер вельмі цяжка, я гэта па сабе памятаю. Калі чакаеш дзіцяці, усё, што б ні здарылася, здаецца, адну цябе закранае, у кожным слове табе чуецца абраза, і здаецца, усё накіравана супраць цябе. Яна не вінаватая, Том, гэта мацней за яе. Такі ўжо ў яе душэўны стан.

— Я не хачу, каб праз мяне яна расстройвалася.

— Замаўчы! Проста нічога не гавары. — Маці паклала мяшэчак на халодную пліту. — Сёння мы амаль нічога не зарабілі. Я ж сказала, трэба ехаць адсюль. Насячы, Том, мне трэсак. Не, табе ж нельга выходзіць. Вось, у нас яшчэ апошняя скрынка засталася. Разламай яе. Я сказала, каб яны хоць сушняку назбіралі па дарозе дамоў. На вячэру ў нас будзе мамалыга, і я яе трохі цукрам пасыплю.

Том падняўся з матраца і растаптаў нагамі апошнюю скрынку. Маці распаліла агонь збоку ў топцы, стараючыся, каб ён гарэў толькі пад адной канфоркай. Потым наліла вады ў кацялок і паставіла на пліту. Неўзабаве кацялок, які стаяў над самым полымем, забразгатаў, вада ў ім заклекатала і запыхкала.

— Як сёння працавалі? — пацікавіўся Том.

Маці зачарпнула кубкам кукурузнай мукі з мяшэчка.

— І гаварыць не хочацца. Прыгадалася мне сёння, як мы раней жартавалі. Усё цяпер не так, Том. Цяпер мы не жартуем. А калі хто і адпусціць жарт, дык ён нейкі зласлівы, горкі і зусім не смешны. Адзін сёння сказаў: «Дэпрэсія скончылася. Я бачыў зайца, але ніхто за ім не гнаўся». А другі кажа: «Правільна. Цяпер зайцоў не б'юць. Іх цяпер ловяць — падояць і адпусцяць. А твой, відаць, быў нядойны». Ну бачыш? Зусім не смешна, не так, як было тады, калі дзядзька Джон перавярнуў індзейца ў нашу веру і прывёў да сябе ў дом, а той з'еў у яго цэлы засек бабоў і, выпіўшы дзядзькава віскі, зноў вярнуўся ў язычніцтва. А ты, Том, вазьмі намачы анучку і прыкладзі да твару.

Вячэрняе сутонне гусцела. Маці запаліла ліхтар і павесіла яго на цвік. Яна падкінула трэсак у агонь і пачала патроху сыпаць у кіпень кукурузную муку.

— Разашарна, — сказала яна, — ты памяшаеш кашу?

На вуліцы пачуўся хуткі тупат ног. Дзверы раптам расчыніліся і з грукатам ударыліся аб сцяну. У пакой уляцела Руці.

— Ма! — крыкнула яна. — Ма, Уінфілда курчыць.

— Дзе ён? Кажы!

Руці ледзь пераводзіла дух.

— Увесь белы стаў і паваліўся. Ён сёння столькі персікаў з'еў, і ў яго зрабіўся панос. Так і паваліўся. Сам белы!

— Вядзі да яго! — загадала маці. — Разашарна, кашу глядзі.

Разам з Руці яна выбегла з доміка. Яна цяжка бегла па вуліцы, не паспяваючы за дзяўчынкай. У змроку насустрач ім ішлі трое мужчын, і той, што ішоў пасярэдзіне, нёс на руках Уінфілда. Маці кінулася да іх.

— Гэта мой, — крыкнула яна. — Дайце яго мне.

— Я данясу вам, мэм.

— Не, дайце мне. — Яна ўзяла хлопчыка на рукі і павярнула назад, але раптам спахапілася: — Дзякуй вам, канешне, — сказала яна мужчыну.

— Няма за што, мэм. Хлопчык зусім аслабеў. Мабыць, у яго глісты.

Маці шпарка пакрочыла назад з Уінфілдам на руках. Занёсшы яго ў дом, яна апусцілася на калені і паклала хлопчыка на матрац.

— Ну што, што з табой? Гавары.

Хлопчык млява расплюшчыў павекі, матнуў галавой і зноў заплюшчыў вочы.