Абдурахмон Хикматов – «ЎЗЛИККА БЎЛГАН ҲУҚУҚ» Соядан чиқиб, темир ирода сари йўл (страница 1)
Абдурахмон Хикматов
«ЎЗЛИККА БЎЛГАН ҲУҚУҚ» Соядан чиқиб, темир ирода сари йўл
«ЎЗЛИККА БЎЛГАН ҲУҚУҚ»
Соядан чиқиб, темир ирода сари йўл
1-БОБ: «Қулай одам»нинг ўлими
Дераза ортидаги шаҳар ноябр тонгининг кулранг димиққан ҳавосида нафас ололмай бўғиларди. Марк даҳлиздаги кўзгу олдида туриб, арзон пальтосининг ёқасини тўғирлади. Кўзгудан унга гўёки рассом аниқ чизиқлар чизишга ботинмагандек, юз тузилиши хиралашган бир одам боқиб турарди. Бу бутун умр ҳаддан ташқари кўп жой эгалламасликка ҳаракат қилган инсоннинг қиёфаси эди.
Марк бу юзни ёмон кўрарди. У ўзининг доим узр сўрагандек турадиган елкаларини ва кимдир унга уч сониядан ортиқ тикилиб қолса, нигоҳини олиб қочиш одатини ёмон кўрарди.
Бугун «келишув» куни эди. Ўша келишувки, унда унинг шериклари — баланд овозли ва важоҳатли нигоҳли икки ака-ука — фойдани у билан бўлишишлари керак эди. 50 га 50. Бундан ярим йил аввал, Марк ўз жамғармаларини ва энг муҳими, ғояларини уларнинг лойиҳасига тикканида шундай келишишганди. Аммо лойиҳа ўсиб боргани сари, Марк уларнинг кўзида ўз улуши камайиб бораётганини ҳис қиларди. Улар унинг юмшоқлигини кўришарди. Унинг иккиланишини худди йиртқичлар тинч оқар сойдан сув ичгандек симиришарди.
— Сен жуда яхши йигитсан, Марк, — деганди бир сафар ака-укаларнинг каттаси унинг елкасига шундай қаттиқ уриб қўйдики, Марк мувозанатини йўқотаёзди. — Дунё шундайларни яхши кўради.
«Дуна шундайларни ейди», — деб ўйлади Марк ҳозир кўзгуга қараб.
Унинг ичида, хушмуомалалик ва қўрқув қатламлари остида, қандайдир оғир ва қайноқ нарса қимирлади. Бу ғазаб эди. Бу йиллар давомида пасткашликларга жавобан табассум қилиб, ютиб келинган эритилган қўрғошинга ўхшарди. Бу ғазаб унинг ягона тирик жойи эди. У уларга бунга йўл қўйиб бергани учун ўзини ёмон кўрарди. Ҳар сафар «Йўқ, бу меники» дейиш керак бўлганда, тили танглайига ёпишиб қолгани учун ўзини ёмон кўрарди.
У квартирадан чиқди ва юзига совуқ шамол урилди. Бугун у учрашувга яна ўзини тунашларини билиб борарди. Аммо бу сафар нимадир ўзгарганди. Унинг чўнтагида блокнот бўлиб, биринчи саҳифасига атиги биргина сўз ёзилганди: ЎЛИМ.
Бу жисмоний ўлим эмас эди. Бу сурбетни хафа қилиб қўйишдан қўрққан ўша Маркка чиқарилган ўлим ҳукми эди. Агар «қулай» бўлсанг, сени қадрлашади деб ишонган ўша Маркнинг ўлими эди.
У учрашув белгиланган қаҳвахонага кирди. Ака-укалар столнинг ҳамма жойини эгаллаб ўтиришарди. Улар официант қиз билан баланд овозда гаплашиб, кулишарди. Марк яқинлашганда, улар ҳатто суҳбатни бўлишмади ҳам.
Кенжаси йўл устидаги энг ноқулай бўш стулга бепарволик билан ишора қилди.
— О, Марк! Кел, ўтир. Биз айнан харажатларни муҳокама қилаётган эдик. Эшит, шундай гап... Рақамлар бироз ўзгарди. Реклама, логистика, солиқлар... Хуллас, сенинг 50 фоизинг 10 фоизга айланади. Лекин хавотир олма, бу вақтинча. Ўзинг тушунасан, ҳаммамиз бир қайиқдамиз.
Марк томоғига таниш бир тугун келиб қолганини ҳис қилди. Қўрқув одатдагидек кўкрак қафасини қисиб қўйди. «Рози бўл, — деб пичирлади ички овоз, — рози бўл ва тинчликни сақла. Тўполон қилма. Одамлар қараб турибди».
Аммо бу сафар унинг ичидаги ғазаб шундай куч билан алангаландики, қўрқув бир сонияга чекинди. У шеригига қаради. У табассум қиларди, лекин кўзларида тўла менсимаслик бор эди. У аллақачон Маркнинг пулларини ўзиники деб ҳисоблаб бўлганди. У Марк жим туришини биларди.
Марк қўлларига қаради. Улар титрарди. Лекин у қўлларини стол тагига яширмади. Уларни дастурхон устига қўйди.
— Йўқ, — деди Марк.
Овози паст, деярли пичирлаб чиқди, лекин ака-укалар жим бўлиб қолишди. Қаҳвахонадаги ҳаво гўё зичлашгандек бўлди.
— Нима дединг? — катта ака олдинга эгилди, унинг юзидан табассум аста-секин йўқолиб, йиртқичнинг жағлари очилиб қолгандек бўлди. — Эшитмай қолдим, қайтариб юбор-чи.
Марк ўз ожизлигига бўлган нафратнинг ичида қайнаб, ҳамма нарсани сиқиб чиқараётганини ҳис қилди. У тушунди: ё у ҳозир шахс сифатида ўлади, ёки ичидаги ана шу «қулай йигит»ни ўлдиради.
— Мен «Йўқ» дедим, — қайтарди Марк. Бу сафар овози қатъийроқ чиқди. — 50 га 50. Бу келишув эди. Ҳеч қанақа 10 фоиз бўлмайди.
— Сен нима, бизга таҳдид қиляпсанми? — кенжа ака кулди, лекин кулиш асабий эди. — Ўзингга бир қара, Марк. Сен бизсиз ҳеч ким эмассан. Тилхат олганмидинг? Йўқ. Исботинг борми? Йўқ. Сен бизга шунчаки лафзимизга ишониб қўя қолгандинг, чунки сен латтасан. Ҳозир нима берсак шуни оласан-да, «раҳмат» деб кетасан.
Марк унга қараб турди ва бирдан ҳаммасини аниқ-равшан кўрди. Унинг бутун ҳаёти шундай лаҳзалар занжиридан иборат эди. У бойликни қўлдан бой берарди, озодлигини йўқотарди, ўзини ҳақорат қилишларига йўл қўярди, чунки айнан мана шу лаҳзадан — очиқ можародан қўрқарди. У одамларнинг юзидаги важоҳатни кўришдан қўрқарди.
Ва мана, ўша важоҳат қаршисида турибди. Ва... ҳеч нарса бўлмади. Ер ёрилиб кетмади. Юрак ҳали ҳам уриб турарди.
Шу лаҳзада унинг ичидаги «Қулай Марк» сўнгги нафасини чиқарди.
— Ҳақсиз, — деди Марк ва унинг кўзларида ака-укалар илгари ҳеч қачон кўрмаган нарса пайдо бўлди. Совуққон, ҳисоб-китобли чақноқ. — Мен тилхат олмагандим. Мен латта эдим. Менинг чегараларим қоғоздан ясалган деб ўйлашингизга йўл қўйиб бердим.
У секин ўрнидан турди. Энди у букчайиб турмасди. Бўйи ўша-ўша эди, лекин у гўёки уч баробар кўпроқ жой эгаллагандек бўлди.
— Лекин ўша Марк ҳозиргина ўлди. Айнан шу ерда, шу стол атрофида. Мен эса — қолган одамман. Ва сизга ваъда бераман: агар бир соатдан кейин менинг ҳисобимда тўлиқ сумма бўлмаса, сизга бўлган нафратидан бошқа йўқотадиган ҳеч вақоси қолмаган одам нималарга қодирлигини кўрасиз.
Ака-укалар нимадир демоқчи бўлишди, лекин Марк қўлини кўтарди — бу ҳаракат қисқа ва ҳукмрон эди.
— Гап тамом. Сизда 60 дақиқа бор.
У бурилди ва қаҳвахонадан чиқди. Оёқлари энди бўшашиб қолмаганди. Ҳар бир қадами асфальтда қатъият билан акс садо берарди. У кўчада кетаркан, илгари уни елкаси билан туртиб ўтадиган одамлар энди ўзлари йўл беришарди. Улар нима бўлганини билишмасди, лекин ҳаётидаги биринчи қотилликни содир этган одамнинг энергиясини ҳис қилишарди.
Марк ўз ожизлигини ўлдирган эди. Ва энди у бу дунёда ўзининг ҳаққоний ўрнини эгаллашга тайёр эди.
2-БОБ: Чегаралар меъморчилиги ва Совуққонлик
Қарзни қайтариш
Маркнинг янги пальтоси шунчаки кийим эмас — бу унинг ниятлари декларацияси эди. Қора жун мато ёруғликни қандай ютиб юборса, Марк ҳам энди ўзгаларнинг сурбетлигини шундай ютиб юборарди. У оқшомги шаҳар бўйлаб кетаркан, илгари уни букчайишга мажбур қилган совуқ шамол, энди юзини ёқимли салқинлатарди.
Унинг мақсади — Вадим эди. Марк қачонлардир уни дўст деб биларди. Вадим «доим сувдан қуруқ чиқадиган», қарз сўраганда ярқираб табассум қиладиган, лекин қайтариш вақти келганда тўсатдан «жуда банд» бўлиб қоладиган ёки «шубҳадан ҳақоратланган» одамлар тоифасидан эди.
Уч ой аввал Марк унга катта миқдорда пул берганди. Тилхатсиз. Гувоҳларсиз. Шунчаки «лафз»га ишониб. Кеча Вадим Маркнинг кўзларига тик қараб шундай деди:
— Эшит, дўстим, чарчабсан шекилли. Биз ўтган ҳафта барда ҳисоб-китоб қилгандик-ку. Ҳаммаси окей дегандинг. Мени ўғрига чиқарма, бу айб бўлади.
Илгариги Марк ўз хотирасига шубҳа қилган бўларди. Дўстликни йўқотишдан қўрқиб, узр сўраган ва ўзини айбдор ҳамда туналган ҳис қилиб кетган бўларди. Лекин бугунги Марк биларди: Вадим «унутгани» йўқ. Вадим шунчаки унинг чегараларини текшириб кўрди ва улар мавжуд эмаслигини аниқлади.
Марк Вадим кечқурунлари шуғулланадиган спорт залига яқинлашди. У Вадим ўн дақиқадан кейин — ўзидан мамнун, қизиб олган ва жазосиз қолишига ишонган ҳолда чиқишини биларди.
Марк кириш эшиги ёнида турди. У сояга беркинмади. У фонарь нури остида тик турарди. Эшик очилди. Вадим иккита шериги билан баланд овозда кулиб чиқиб келди. Маркни кўриб, бир сонияга тўхтаб қолди, лекин дарров ўзининг сохта дўстона ниқобини кийди.
— О, Марк! Яна ўша эски гапларми? Эшит, кеча ҳаммасини ҳал қилгандик-ку. Одамларнинг изидан юриш чиройли иш эмас.
Вадимнинг шериклари Маркка енгил масхара билан қараб қўйишди. Эски Марк шу лаҳзада кафтлари терлаётганини ҳис қилган бўларди. Лекин янги Марк шунчаки қараб турарди.
У ичида таймерни ёқди. Беш сониялик сукут.
Бир. Вадим кулишдан тўхтади.
Икки. Вадимнинг шериклари кулишни тўхтатиб, ноқулай аҳволда бир-бирларига қараб қўйишди.
Уч. Марк кўзини юммасди. У Вадимнинг икки қоши ўртасига тикилиб, йиллар давомида тўпланган нафратини шу нигоҳга жамлади.
Тўрт. Вадим безовталаниб, оёқдан-оёққа ўта бошлади. Унинг ўзига бўлган ишончи шу оғир, инсоний бўлмаган сукут остида эриб борарди.
Беш.
— Вадим, — Маркнинг овози паст, лекин ичида металл ғичирлаши бор эди. — Сенинг ёлғонинг кеча тугади. Сенинг сурбетлигинг бугун тугайди.
Конец ознакомительного фрагмента.
Текст предоставлен ООО «Литрес».
Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на Литрес.
Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.